Malbork – kościół św Jana

Historia

   Pierwszy kościół w Malborku powstał pod koniec XIII wieku. Przetrwał on do wojny trzynastoletniej, kiedy to w latach 1457-1460 został zniszczony w czasie oblężenia zamku i miasta. Prace nad budową obecnej świątyni rozpoczęły się w 1467 i trwały do 1523 roku. W 1534 roku zawaleniu uległa większość późnogotyckich sklepień kryształowych, wkrótce potem odbudowanych, ale w innej formie. Po pożarze w 1668 roku kościół został skrócony o jedno przęsło. Znaczne zniszczenia dotknęły budowlę ponownie w 1945 roku, podczas zdobywania miasta przez wojska radzieckie.

Architektura

   Kościół usytuowano w północno – zachodniej części lokacyjnego miasta, w bliskim sąsiedztwie murów obronnych oddzielających miasto od zamku krzyżackiego. Po odbudowie z XV wieku otrzymał formę późnogotyckiej przysadzistej hali o trzech równej wysokości nawach i pierwotnie sześciu przęsłach (dziś pięciu, w północno – wschodnim narożniku, w miejscu rozebranego przęsła umieszczona została prostokątna zakrystia), bez wydzielonego zewnętrznie z bryły prezbiterium, z rzędem płytkich kaplic międzyprzyporowych przy elewacjach południowej i północnej. Do nawy południowej dostawiona została niska kwadratowa wieża z kruchtą w przyziemiu i z górną partią drewnianą. Całość kościoła nakryły dachy dwuspadowe, osobne dla każdej nawy.
   Wschodnia elewacja kościoła, wyróżniona, najbardziej ozdobna, gdyż zwrócona w stronę drogi prowadzącej z miasta do zamku, ujęta została ośmiobocznymi wieżyczkami. Otrzymała formę dwuosiową, rozczłonkowaną czterema bliźnimi blendami zamkniętymi oślim grzbietem, a także zwieńczona fryzem obwiedzionym półwałkową kształtką.
   Wnętrze nakryte zostało pierwotnie w całości sklepieniami kryształowymi, ale po ich zawaleniu kościół przykryto sklepieniami sieciowymi za wyjątkiem dwóch wschodnich przęseł nawy południowej ze starszymi sklepieniami kryształowymi. W płytkich kaplicach najczęściej zastosowano sklepienia krzyżowe. Sklepienie korpusu wsparto na czterech parach ośmiobocznych filarów i ośmiu półfilarach przyściennych, oraz wspornikach sklepiennych z których część w nawie południowej otrzymała kształt głów o zindywidualizowanych rysach. W wyposażeniu kościoła znaleźć można gotycką chrzcielnicę z XIV stulecia, kamienną figurę świętej Elżbiety z około 1410 roku, oraz gotycki krucyfiks z XV stulecia.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Architektura gotycka w Polsce, red. T. Mroczko i M. Arszyński, Warszawa 1995.
Rzempołuch A., Kościoły na Warmii, Mazurach i Powiślu, Olsztyn 1991.

Strona internetowa zabytkowekoscioly.net, Malbork, kościół św. Jana Chrzciciela.