Historia
Zamek w Łutowcu wzniesiony został najwcześniej pod koniec XIV wieku, nie miała więc z nim związku działalność budowlana króla Kazimierza Wielkiego, ani najpewniej także księcia Władysława Opolczyka, rzekomego fundatora kilku okolicznych zamków z drugiej połowy XIV wieku. Budowla w Łutowcu nie została odnotowana w żadnych średniowiecznych przekazach pisemnych. Wzmiankowana była tylko miejscowa wieś, w średniowieczu zwana Oltowiec, po raz pierwszy zapisana w 1399 roku, w kontekście sporu między niejaką Elżbietą z Kruszyna a Krystynem z Koziegłów herbu Lis, przypuszczalnym fundatorem zamku.
W XV wieku osada Oltowiec należała do potomków Krystyna, wchodząc w skład mirowskiego kompleksu majątku rodu Lisów. W 1424 roku Krystyn II wystarał się u króla Władysława Jagiełły o prawo średzkie dla osad w obrębie swych dóbr, w tym między innymi dla Oltowca. Po śmierci w 1437 roku, dobra mirowskie przejął jego syn, Krystyn III, który sprzedał je Żiżce z Mirowa, a później swojemu szwagrowi Hińczy z Rogowa. Wtedy też Lisowie ostatecznie przestali być właścicielami zamku w Mirowie wraz z przynależnym Oltowcem.
Niewielki zamek w Łutowcu (Oltowcu) zapewne funkcjonował do końca XV wieku lub początku XVI stulecia. W późniejszych latach XVI stulecia w pobliżu wapiennego ostańca nadal koncentrowało się osadnictwo, ale nie wiadomo czy miało ono związek z zamkiem na skale. Do porzucenia budowli dojść mogło z powodu zbyt skromnych warunków mieszkaniowych, nie spełniania ówczesnych wymagań w zakresie obronności, albo na skutek zniszczenia po przypadkowym lub celowym zaprószeniu ognia.
Architektura
Mały zamek wzniesiono na skalnym ostańcu o 20 metrowej wysokości. Zbudowany był z łamanego kamienia, osadzonego na skutej i wyrównanej powierzchni skały. Zajmował prawdopodobnie całą szczytową powierzchnię ostańca, na którym pomieszczono czworoboczny w planie budynek o wymiarach 6,3 x 9,3 metra, być może o wieżowej formie. Budynek podparty był co najmniej trzema narożnymi przyporami, wysuniętymi w stronę krawędzi skały. Zapewne miał przeznaczenie mieszkalne, ze względu na dość duże rozmiary wnętrza o wielkości około 4,5 x 7,5 metra, choć do środka można było się dostać tylko za pomocą lin lub drabin. Po południowej stronie ostańca mur o grubości 1,6-1,7 metra i rów fosy wydzielały dziedziniec podzamcza, na którym musiała się znajdować cała zabudowa gospodarcza, dla której nie starczyło miejsca na skalnym bloku (np. stajnie, spichrze, pomieszczenia służby itp.).
Stan obecny
Jedyną widoczną dziś gołym okiem pozostałością niewielkiego zamku, czy też strażnicy, jest fragment kamiennego muru o długości 3,5 metra i szerokości 0,7 metra. Jest on usytuowany na wysokim ostańcu, a przez to trudny do dostrzeżenia. Bezpośredni dostęp możliwy jest wyłącznie przy użyciu sprzętu wspinaczkowego, co z kolei naraża zwietrzałą skałę i wypłukane z zaprawy relikty mury na zniszczenia. Ślady fosy u podstawy ostańca są obecnie praktycznie nieczytelne. Wstęp na teren zamku jest wolny.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Antoniewicz M., Zamki na Wyżynie Krakowsko – Częstochowskiej, Kielce 1998.
Hadamik C., Zamek w Łutowcu. Rezultaty dotychczasowych badań archeologicznych oraz potrzeby badawcze, „Wiadomości konserwatorskie województwa śląskiego”, 4/2012.
Leksykon zamków w Polsce, red. L.Kajzer, Warszawa 2003.