Lubiń – kościół św Leonarda

Historia

   Kościół powstał na początku XIII wieku z fundacji miejscowego klasztoru benedyktynów. W 1358 roku po raz pierwszy odnotowano go w liście świadków, gdzie wzmiankowano Piotra, plebana kościoła. W 1397 roku wspomniany został jedynie kościół “prope et ante monastererium”, a w 1510 roku kościół określono jako lubińską kaplicę, w której „prawo kolacyji” miał opat lubiński.
   W latach 1549-1556 świątynię przebudowano w stylu gotyckim z inicjatywy opata Pawła Chojnackiego. Podwyższono wówczas dotychczasową budowlę oraz dobudowano od strony zachodniej nową nawę. Już jednak w 1575 roku na skutek pożaru runęły sklepienia budowli, których nigdy nie odbudowano. W XVII wieku przebudowano zachodni szczyt na manierystyczny, a w XVIII stuleciu wzniesiono zakrystię.
   Kościół od początku swego istnienia do 1836 roku był kościołem parafialnym dla Lubinia. Następnie po kasacie klasztoru w 1834 roku parafia została przeniesiona do kościoła klasztornego NMP, a w 1853 roku kościół św. Leonarda przekazano ewangelikom. Po II wojnie światowej kościół zwrócono benedyktynom.

Architektura

   Pierwotny romański kościół był jednonawowy (5,2 x 6 metrów) z wyodrębnionym, węższym od nawy, prawie kwadratowym prezbiterium (3,8 x 3,3 metra), zamkniętym od wschodu apsydą. Wzniesiono go z granitowych kwadr, przy czym detale takie jak fryz, obramienia okien, portal, łuk tęczowy i apsydialny oraz obramienia sediliów wykonano z elementów ceramicznych. Na osi apsydy, pod fryzem, przepruto obustronnie rozglifione, półkoliście sklepione okno. Element ten otrzymał bogato profilowane ościeża wykonane z elementów ceglanych oraz płyt piaskowca. Dodatkowe romańskie okna (później znacznie poszerzone) znajdowały się w południowej ścianie prezbiterium i nawy oraz w północnej elewacji nawy, gdzie umieszczony był także zwieńczony półkoliście portal z prostą płytą tympanonu obłożoną cegłami.
   Pierwotne prezbiterium nakryto sklepieniem krzyżowym, apsydę półkopułą, a nawę stropem drewnianym. Jako zwornika w sklepieniu prezbiterium użyto wtórnie wmurowanej późnoromańskiej głowicy z motywami roślinnymi i głowami ludzkimi. W ścianach bocznych chóru zlokalizowane zostały bliźniacze wnęki ceglanych sediliów.
   W XVI wieku rozebrano ścianę zachodnią by uzyskać połączenie z nowo wymurowaną, obszerną nawą o wymiarach 8,5 x 13,9 metra. Wówczas też nadbudowano mury nad częścią romańską, tworząc dzwonnicę, a do północno-zachodniego naroża kościoła dobudowana została ośmioboczna wieżyczka o wysokości równej murom. Fragmenty późnogotyckie nadbudowano w cegle, przy czym nawę wzniesiono w układzie gotyckim, z dekoracją rombową z zendrówek, obejmującą także boczne mury przypór. Pozostałości żeber w południowo-zachodnim i północno-zachodnim narożniku gotyckiej nawy oraz jej wzmocnienie od zewnątrz przyporami świadczy, iż do momentu pożaru zwieńczona była sklepieniem gwiaździstym.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Dzieje budownictwa w Polsce według Oskara Sosnowskiego, t. 1, Świechowski Z., Zachwatowicz J., Warszawa 1964.
Jarzewicz J., Kościoły romańskie w Polsce, Kraków 2014.
Maluśkiewicz P., Gotyckie kościoły w Wielkopolsce, Poznań 2008.
Różański A., Jednoprzestrzenne kościoły romańskie z terenu Wielkopolski, Poznań 2010.