Lubawa – zamek biskupów chełmińskich

Historia

   Pierwsza jeszcze drewniana warownia powstała w drugiej połowie XIII wieku, być może krótko po 1257 roku, kiedy to Lubawa stała się własnością biskupów diecezji chełmińskiej. Ów niewielki gródek został zniszczona dość szybko przez Prusów, być może w trakcie ich powstania z lat 1260-1274. Wznoszenie murowanego zamku zaczął biskup Herman z Pryzny w latach 1303-1311, a prace kontynuował po dziewięcioletnim wakacie na stolcu biskupim, jego następca Mikołaj Afri. Po zniszczeniu przez wojska litewskie w 1330 prace były kontynuowane i pierwszy ich etap zakończył się w latach 1363-1385 pod rządami Wikbolda Dobilsteina. Ostateczną gotycką formę zamek uzyskał na początku XV wieku w czasach Arnolda Stapila, choć jeszcze przed połową XV stulecia zmodernizowano nieco system obronny zamku wznosząc półkolistą narożną basteję.
   Po II pokoju toruńskim z 1466 roku Lubawa została przyłączona do Polski. Jej pierwszym biskupem mianowanym przez króla został Wincenty Kiełbasa. W 1545 roku budowlę zniszczył pożar, a po 1624 roku z inicjatywy biskupa Jakuba Zadzika przebudowano ją na barokową rezydencję otoczoną nowożytnymi fortyfikacjami ziemnymi. Regres polityczny i gospodarczy w końcu XVIII wieku doprowadził do stopniowego upadku zamku. Opuszczony przez biskupa Jana Hohenzollerna w 1815 roku spłonął. W 1826 roku został ostatecznie rozebrany.

Architektura

   Zamek składał się z murów zewnętrznych, tworzących czworobok o wymiarach 71×74 metry, międzymurza i czteroskrzydłowej zabudowy wewnętrznej o bokach po około 50 metrów. Cztery skrzydła okalały wewnętrzny dziedziniec. Wjazd prowadził przez część zachodnią, czyli od strony miasta i przedzamcza. Naroża wzmacniały czworoboczne wieżyczki, a w narożniku północno – zachodnim  ulokowana była późniejsza wieża główna. W połowie XV wieku zamek przystosowano do obrony artyleryjskiej. Wzniesiono wówczas półkolistą basteję w narożniku północno – wschodnim zewnętrznego obwodu murów i być może także czworoboczne dzieło obronne w narożu południowo – zachodnim.

Stan obecny

   Do dziś zachowały się mury oporowe głównej bryły zamkowej o obecnej wysokości od 1,5 do 4 metrów, piwnice oraz portal bramy zamkowej. Od jakiegoś czasu trwają prace nad zabezpieczeniem i zagospodarowaniem ruin. Niestety planowane jest także zbudowanie na terenie zamku współczesnego pawilonu.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Leksykon zamków w Polsce, L.Kajzer, S.Kołodziejski, J.Salm, Warszawa 2003.
Zamek w Lubawie, red. L.Kajzer, Lubawa 2001.