Łęczyca – zamek królewski

Historia

   Zamek wzniesiony został przez króla Kazimierza Wielkiego w XIV wieku, jednak dokładna data powstania nie została jednoznacznie ustalona. Prawdopodobnie miało to miejsce między 1357 a 1370.  Zamek był rezydencją królewską, a następnie siedzibą starosty łęczyckiego. W roku 1406 został spalony przez Krzyżaków, lecz po niedługim czasie udało się go odbudować. Już w 1409 roku zjawił się tu król Władysław Jagiełło, by wziąć udział w naradzie, na której podejmowano decyzje w związku ze zbliżającą się wojną z Zakonem. Sam król przebywał na tym zamku wielokrotnie. W 1410 roku po bitwie pod Grunwaldem więziono tu jeńców wojennych, oczekujących na dostarczenie okupu. W następnych latach czterokrotnie odbywały się tu sejmy, a warownia stała się siedzibą następnego króla, Kazimierza Jagiellończyka, podczas kolejnej wojny z Zakonem.
   Zamek został naprawiony i rozbudowany w 1563 roku przez  starostę łęczyckiego Jana Lutomirskiego i w pierwszej połowie XVII stulecia. W trakcie tych robót, oprócz wzmocnienia i nadbudowy istniejących elementów, otrzymał on tzw. Dom Nowy w narożniku północno-zachodnim. Walory obronne zamku sprawdziły się w czasie wojen szwedzkich, kiedy w 1655 roku miasto zajęte uprzednio przez Szwedów zdobyli Polacy, a załoga szwedzka broniąc się skutecznie w zamku przez 4 tygodnie doczekała odsieczy. Sytuacja powtórzyła się w roku następnym, z tym że Szwedzi skapitulowali. W czasie kolejnej wojny w 1705 roku roku zamek uległ całkowitej dewastacji.
   W XVIII i XIX wieku władze pruskie próbowały zabezpieczyć ruiny, ale nie powstrzymało to postępującego niszczenia i doszło do zawalenia się wieży bramnej oraz częściowo głównej wieży zamkowej. Przez kolejne lata okoliczni mieszkańcy wykorzystywali pozostałości zamku jako źródło materiałów budowlanych. W 1964 roku przystąpiono do jego odbudowy.

Architektura

   Położony na wysokim na 5 metrów nasypie w południowo – wschodniej części obwarowań miejskich, zamek zajmował obszar ponad 2600 m2. Był to opięty przyporami czworobok o wymiarach około 50 x 60 metrów z dwoma kurtynami prostymi i dwoma lekko załamanymi. W południowo – zachodnim narożniku stanęła wieża główna, dołem kwadratowa o boku 9,5 metra, górą ośmioboczna. Można z niej było kontrolować wjazd do miasta od południa i jednoczenie bezpośrednią drogę do zamku od zachodu. W przyziemiu posiadała ciemne i duszne pomieszczenie, nie oświetlane ani jednym oknem. Wentylację zapewniały jedynie małe szczeliny w ścianach, a wejście prowadziło przez klapę z górnego piętra, po drabinie lub linie. Komora ta zapewne służyła za więzienie. Górna, ośmioboczna część podzielona była na dwie kondygnacje obronno – obserwacyjne z przejściem na chodnik w koronie murów. Komunikację pionową między nimi zapewniały schody ukryte w grubości muru.
   W północnej części kurtyny zachodniej znajdowała się czworoboczna, wysunięta przed lico murów, podpiwniczona wieża bramna do której prowadził zwodzony most. Zwrócona była w stronę miasta, w związku z czym zamek nie miał bezpośredniego wyjścia na tereny podmiejskie. Całość otoczona była murem o wysokości 10 metrów oraz fosą zasilaną wodami rzeki, która zabezpieczała zamek i miasto od wschodu. Jak wspomniano narożniki murów wzmocniono przyporami, podobnie jak kurtynę wschodnią, wznoszącą się nad bagnistą doliną Bzury.
   Na dziedzińcu przy wewnętrznej ścianie środka kurtyny wschodniej stanął niewielki, trójkondygnacyjny dom o boku długości 15 metrów, zwany obecnie “prochownią”, a dawniej “domem starym”. Początkowo prawdopodobnie miał on charakter zbliżony do wieży mieszkalnej. Na każdej z jego kondygnacji znajdowały się trzy pomieszczenia, zajmowane zapewne przez burgrabiego, pisarza i archiwum, ogrzewane kominkami i piecami kaflowymi. Na najwyższej kondygnacji dwie komory przeznaczono na spichlerz. Spośród reszty zabudowy budynek wyróżniały grubsze mury oraz piwnice. Z poziomu piętra prawdopodobnie istniało wejście na mury obwodowe zamku oraz dalej na mury miejskie. Narożnik południowo-wschodni został zabudowany dwukondygnacyjnym budynkiem z sienią od północy i izbą sądową (o wysokości 3-4 metrów) na południu. Nad nią znajdowała się tzw. “wielka sala” o wymiarach 8 x 6 metrów i wysokości około 7 metrów, oświetlana od strony dziedzińca czterema dużymi ostrołukowymi oknami. W niej w XIV i XV wieku odbywały się posiedzenia sejmów królestwa.
   Średniowieczny zamek posiadał zapewne również zabudowę drewnianą o funkcjach gospodarczych. Wiadomo, iż w XVI wieku narożnik północno – wschodni zapełniał drewniany budynek mieszczący kuchnię, piekarnię i spiżarnię, a narożnik przy wieży bramnej drewniany budynek w którym zatrzymywał się dwór królewski. Dziedziniec był zapewne brukowany lub moszczony drewnem. Przed zamkiem znajdowało się niewielkie podzamcze z drewnianą zabudową gospodarczą.

Stan obecny

   Obecnie w dużej części wyremontowany i odbudowany zamek mieści muzeum, prezentujące ekspozycje dotyczące głównie historii regionu i powiązanej z nim sztuki ludowej. Godziny i terminy otwarcia oraz informacje o imprezach kulturalnych sprawdzić można na oficjalnej stronie zamku tutaj.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Leksykon zamków w Polsce, L.Kajzer, S.Kołodziejski, J.Salm, Warszawa 2003.
Poklewski-Koziełł T., Zamek w Łęczycy, Łęczyca 1996.
Widawski J., Miejskie mury obronne w państwie polskim do początku XV wieku, Warszawa 1973.