Łęczyca – miejskie mury obronne

Historia

   Mury obronne w Łęczycy zostały wzniesione w latach 1350—1370. Ich budowa wiązała się z działalnością Kazimierza Wielkiego, który włączył Łęczycę do królestwa dopiero w szóstym dziesiątku XIV wieku. Obwarowania miejskie i związany z nimi zamek należały do obiektów, które powstały w ramach wielkich inwestycji zmierzających do odbudowy i przebudowy miasta po zniszczeniach z rąk krzyżackich w 1331 roku.
   W trakcie przebudowy zamku prowadzonej w XVI wieku przez starostę Jana Lutomierskiego, przebudowano także krenelaż pobliskiego muru obronnego w formę krytego ganku. W 1603 roku dobudowany został do muru obronnego od strony miasta klasztor norbertanek, który pochłonął dłuższy odcinek obwarowań w południowo-zachodniej części obwodu. W połowie XVII wieku mury obronne ucierpiały w czasie wojen szwedzkich, a w końcu XVIII wieku były już zrujnowane, najbardziej groziły zawaleniem bramy. Wydano pierwsze polecenia rozbiórek, które objęły zrujnowaną koronę murów i baszt. W 1793 roku Prusacy zdecydowali przekształcić Łęczycę w twierdzę. Pierwszym zabiegiem był gruntowny remont murów średniowiecznych które otrzymały m.in. szereg strzelnic artyleryjskich. Wojska napoleońskie utrzymywały twierdzę, dopiero Austriacy w 1809 roku rozpoczęli burzenia obwarowań.

Architektura

   Obwód murów obronnych zakreślał kształt prostokąta o zaokrąglonych narożnikach południowo-zachodnim i północno-zachodnim. Południowo-wschodni róg miasta zajmował zamek. Powierzchnia miasta w murach wynosiła ponad 9 ha, a długość linii obwarowań 1150 metrów. Mury od strony miasta obiegała uliczka przymurna, przerwana przez zamek i zespół dominikanów. Kościół dominikański przylegał mianowicie wschodnią ścianą prezbiterium bezpośrednio do muru obronnego. Także budynek klasztorny dostawiony został dłuższym bokiem do muru miejskiego, w odróżnieniu jednak od kościoła jest on prawdopodobnie późniejszego pochodzenia.
   Mur obronny zbudowany był z cegły wiązanej w wątku polskim i posadowiony zapewne na kamiennym fundamencie. Jego grubość wynosiła 1,5—2 metry, od strony zewnętrznej miał 8 metrów wysokości. Zwieńczony był blankowanym krenelażem, w XVI wieku przerobionym na wschodnim odcinku w kryty ganek.
     Linia obwarowań była wzmocniona dziewięcioma basztami, zgrupowanymi w północnym, zachodnim i południowym boku miasta, gdzie występowały w rozstępach 50— 60 metrów. Strona wschodnia i północno-zachodni narożnik miasta były pozbawione baszt. Obiekty te, prócz jednego, były prostokątne, wysunięte na zewnątrz linii muru obronnego i otwarte w kierunku miasta. Mierzyły w planie około 9×4 metry łącznie z grubością muru. Miały zatem proporcje wydłużone i były wysunięte przed mur obronny stosunkowo niewiele, bo na 2,1 — 3 metry. Wysokość i rodzaj zwieńczenia baszt nie są znane. Odmienną formę reprezentuje zachowana wieża w zachodnim boku miasta, przerobiona na dzwonnicę kościoła farnego. W planie ma formę zbliżoną do kwadratu o boku około 8,5 metra i jest zamknięta ze wszystkich stron. W jej południowej ścianie występuje rzadki w czternastowiecznych obwarowaniach miejskich element — przesklepione schodki w grubości muru. Łączyły one zapewne chodnik bojowy na murze obronnym z dolną kondygnacją wieży, która pierwotnie nie miała bezpośredniego wyjścia na zewnątrz. Z historycznych planów miasta wynika, że była to jedyna wieża tego typu w Łęczycy. Stanowiła najsilniejszy punkt obrony w ciągu obwarowań miejskich.
     Miasto miało pierwotnie dwie bramy: Krakowską od południa i Poznańską, czyli Toruńską od północy. Brama Poznańska wysunięta była na zewnątrz linii fortyfikacji, Krakowska występowała obustronnie przed mur obronny. Bramy mieściły się w niskich czworobocznych wieżach bramnych, prowadziły do nich mostki nad fosą, zapewne zwodzone. Były ponadto zamykane na wrota. Brama Krakowska nie była rozbudowywana, przy Poznańskiej natomiast plany i widoki z przełomu XVIII i XIX w. zanotowały dostawioną do jej zachodniego boku wieżę, dołem kwadratową, w części górnej ośmioboczną. Chociaż nie można wykluczyć, że jest ona pierwotna, zapewne jednak powstała w wyniku rozbudowy bramy, może w XV wieku. W XVI wieku przebito od wschodu nową bramę. Prowadziła na tzw. przygródek — własność zamkową w obrębie miasta. Według rysunków stanowiła zwykły otwór w murze przykryty półkoliście. Od strony zewnętrznej miasto obiegała fosa, połączona z zamkową i nawodniona z Bzury.

Stan obecny

    W zachodniej części obwodu zachowała się baszta miejska przerobiona w XVIII wieku na dzwonnicę. Wieża ma w planie kształt prostokąta zbliżonego do kwadratu, o boku 8,5—9 metrów i jest wysunięta obustronnie przed mur obronny. Na południe od wieży ciągnie się długi odcinek muru obronnego, otynkowany i stanowiący obecnie ścianę zewnętrzną dawnego klasztoru norbertanek. W południowej części pod odpadniętym tynkiem widnieje zarys blanki. Określa to rodzaj pierwotnego zwieńczenia oraz wskazuje, że mur zachował się pod tynkiem w pełnej wysokości i zapewne na znacznej długości. W odległości około 50 metrów na południe od baszty-dzwonnicy zachowała się w tym samym ciągu murów baszta prostokątna.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Widawski J., Miejskie mury obronne w państwie polskim do początku XV wieku, Warszawa 1973.