Krościenko – Zamek Pieniński

Historia

   Pierwsze wiadomości o zamku  zawiera Żywot św. Kingi z początku XIV wieku. Informuje on, iż w Pieninach w „castrum dictum Penini” ukrywać się miała księżna Kinga wraz z zakonnicami, podczas najazdu Tatarów na Małopolskę w 1287 roku. Również kronikarz Jan Długosz wspomina o pobycie na zamku księcia Bolesława Wstydliwego wraz z małżonką w czasie napaści Tatarów w 1241 roku. Wiarygodność tej informacji budzi jednak u historyków poważne wątpliwości. Badania źródłowe i wykopaliskowe dowodzą, iż zamek Pieniny wzniesiony został z inicjatywy księżnej Kingi na początku lat 80-tych XIII wieku. Była to budowla strażniczo-refugialna, jako miejsce ostatecznego schronienia, gdzie możnowładca z swoim dworem mógł przeczekać napaść wroga, a w razie potrzeby aktywnie się bronić.
   Zapleczem gospodarczo-służebnym zamku, które go obsługiwało, zabezpieczało oraz służyło załodze, było przedlokacyjne Krościenko oraz prawdopodobnie osada istniejąca w XIII wieku w Sromowcach Niżnych. Obie te miejscowości znajdowały się najbliżej zamku i były z nim połączone szeregiem leśnych ścieżek.
   Zamek przestał pełnić swe funkcje prawdopodobnie już w XIV wieku, a w XV stuleciu przestano go użytkować. Nie wiadomo czy spełniał jakąś niewielką rolę podczas najazdu cesarza i króla Węgier Zygmunta Luksemburczyka na Polskę w 1410 roku, oraz w okresie wojen husyckich w latach 30-tych XV wieku. Możliwe, iż któryś z tych konfliktów przyczynił się do ostatecznego upadku zamku.

Architektura

   Zamek wzniesiono z kamieni wapiennych łączonych zaprawą w północnej części masywu Trzech Koron, tuż pod szczytem Góry Zamkowej o wysokości 799 metrów n. p. m. Teren ten posiadał wybitne walory obronne, ponadto zamek był niewidoczny z dolin, a rosnący tam las uniemożliwiał dostrzeżenie zamku nawet z okolicznych wzgórz, za wyjątkiem trudno dostępnego Czerteża.
   Na przyszczytowym zboczu góry wzniesiono mur tarczowy o grubości 1,2 – 1,6 metra, który biegł łukiem około 90 metrów, łącząc dwie skalne granie. Wejście prowadzące przez niewielką furtę, zlokalizowano w zachodniej części zamku, a dodatkowa, boczna brama do zamku funkcjonowała przy wschodnim krańcu muru. Być może przy zachodniej bramie istniała prostokątna w planie wieża lub budynek, po której pozostały relikty sklepionej kolebkowo piwnicy. Do piwnicy przylegała mniejsza budowla, o wymiarach 5 x 6 metrów. W środkowej i wschodniej części zamku do muru przylegały od wewnątrz przynajmniej dwa budynki oraz kwadratowa cysterna na wodę o wymiarach 4 x 6 metra. Budynek środkowy posiadał wymiary 2 x 4 metry, natomiast wschodni długość 2,5 metra i szerokość 2 metry. W pobliżu muru znajdowały się prawdopodobnie także budynki drewniane. Dodatkowo po stronie wschodniej, gdzie znajduje się wcinająca się w stok rozpadlina, ograniczona od południa skarpą, a od północy wysoką ścianą skalną, odkryto fragmenty muru kamiennego, biegnącego prostopadle do rozpadliny. Nie wiadomo jaką pełnił on funkcję.

Stan obecny

   Do chwili obecnej zachowały się fragmenty muru tarczowego o wysokości dochodzącej do około 5 metrów, zarysy bramy na zachodnim skraju muru, murowany zbiornik na wodę oraz fundamenty i fragmenty murów dwóch budynków. Wstęp na porośnięty lasem teren zamku wolny. Znajduje się on na obszarze Pienińskiego Parku Narodowego, który jest jego głównym opiekunem i konserwatorem.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Kocańda P., Badania archeologiczno-architektoniczne zamków Czorsztyn, Dunajec i Zamku Pieniny, Rzeszów 2012.
Krasnowolski B., Leksykon zabytków architektury Małopolski, Warszawa 2013.

Leksykon zamków w Polsce, L.Kajzer, S.Kołodziejski, J.Salm, Warszawa 2003.
Moskal, K. Zamki w dziejach Polski i Słowacji, Nowy Sącz 2004.