Krobia – kościół św Idziego

Historia

   Romańska kaplica cmentarna św. Idziego powstała prawdopodobnie na początku XII wieku lub ewentualnie, sądząc po wezwaniu, pod koniec XI wieku, kiedy to kult świętego Idziego zyskał na popularności. Jej fundacja według tradycji przypisywana jest księciu Władysławowi Hermanowi i jego żonie Judycie, druga zaś legenda wspomina jako fundatora Piotra Dunina. W Krobi znany jest również przekaz o pustelniku mieszkającym w jaskini pod lasem, który miał przechytrzyć śmierć, a na miejscu jego groty miał stanąć w późniejszych czasach kościół św. Idziego.
   Kościół odnowiony miał być w 1440 roku przez biskupa poznańskiego Andrzeja z Bnina, jednak jest to zapewne błąd wynikający z niewłaściwego odczytania wyrytej na kamieniu daty 1140, która powstała jednak już w okresie nowożytnym. Renowację i przebudowę kościoła z pewnością przeprowadzono w 1605 roku. W 1791 roku kościół strawił pożar i przez kilka następnych lat stał on niezabezpieczony. Odbudowano go dopiero w 1802 roku, kiedy to dostawiono ceglaną apsydę na miejscu starszego prezbiterium, a zachodnią fasadę świątyni zwieńczono pseudobarokowym szczytem. Pierwsze prace konserwatorskie miały miejsce przy świątyni w 1929 roku.

Architektura

   Kościół jest budowlą orientowaną na linii wschód – zachód, salową z nawą o wymiarach 9,3 x 5,5 metra i apsydą o równej wysokości. Zbudowany został z kostki granitowej z użyciem piaskowca w narożach. W elewacji południowej znajdują się ślady trzech zamurowanych okienek romańskich, oraz okno gotyckie ostrołukowe, obustronnie rozglifione i uskokowy portal zapewne z około połowy XV wieku. Dodatkowe okno romańskie znajdowało się w elewacji północnej nawy. Wschodnią część kościoła pierwotnie stanowiła kamienna apsyda poprzedzona krótkim przęsłem prezbiterialnym. Mogło to być również proste zamknięcie, wówczas krobska kaplica byłaby najstarszym obiektem o takim układzie na terenie Wielkopolski.
   Wewnatrz nawy w średniowieczu znajdowała się empora, podsklepiona trzema kwadratowymi przęsłami krzyżowymi, wspartymi na dwóch słupach i wspornikach w ścianach bocznych. Piętro empory mogło być przykryte analogicznymi sklepieniami krzyżowymi. Byłby to wówczas jedyny na ziemiach polskich kościół o tak bogato rozbudowanej emporze, przy niewielkich wymiarach wewnętrznych nawy (około 5,5 metra szerokości i około 1,5 metra głębokości przestrzeni empory). Wejście na piętro zapewniać mogły drewniane schody prowadzące bezpośrednio z nawy.

Stan obecny

   Z oryginalnej średniowiecznej budowli zachowane są północne i południowe mury nawy oraz krótki odcinek murów prezbiterium. Kościół nadal pełni funkcję kaplicy cmentarnej. W jego wnętrzu na uwagę zasługuje romańska granitowa chrzcielnica.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Różański A., Jednoprzestrzenne kościoły romańskie z terenu Wielkopolski, Poznań 2010.

Strona internetowa krobia.archpoznan.pl, Kościół św. Idziego.