Kraków – Synagoga Stara

Historia

Starą Synagogę w Krakowie wybudowali w 1407 roku czescy Żydzi, którzy przybyli do stolicy Polski po pogromie praskim w 1389 roku. Należała ona do średniowiecznych, typowo gotyckich synagog dwunawowych. W drugiej połowie XVI wieku do synagogi dobudowano parterowe dobudówki, w których mieściły się przedsionek, dom kahalny oraz babiniec. Stała się ona centrum życia religijnego kazimierskich Żydów. W 1557 roku wybuchł wielki pożar, który doszczętnie strawił cały budynek. Odbudowę przeprowadził florencki architekt Mateo Gucci, który nadał jej renesansowy charakter, ale zachował jednak poprzedni, dwunawowy plan budowli i odtworzył jej krzyżowo-żebrowe sklepienie. Dodatkowo podniesiono jej mury do dzisiejszej wysokości i zwieńczono arkadową attyką, która przysłoniła dach. Prace trwały do 1570 roku, gdyż z tego właśnie roku pochodziła widniejąca na sklepieniu inskrypcja budowniczego. Bożnica paliła się jeszcze kilka razy, ostatni pożar miał miejsce w 1773 roku. W drugiej połowie XIX w. gmina żydowska przeprowadziła jej remont generalny. W 1939 roku Niemcy zamienili budynek bóżnicy na magazyny, przez cały okres wojny systematycznie niszcząc i dewastując zabytek. W 1956 roku władze polskie przystąpiły do renowacji zrujnowanej synagogi.

Architektura

Synagoga zbudowana jest z cegły na kamienno-ceglanej podmurówce. Kamienia użyto również w dolnych częściach elewacji oraz przy architektonicznych detalach. Jest prostokątną, dwunawową halą z krzyżowo-żebrowym sklepieniem wspartym na dwóch smukłych kolumnach. Główną część bóżnicy stanowi sala modlitewna przeznaczona dla mężczyzn, od strony północnej przylega do niej znacznie niższa sala dla kobiet. Od południowej strony do sali modlitewnej przylega sala śpiewaków. Do budynku dostawione są jeszcze inne jedno i dwupoziomowe przybudówki.

Stan obecny

Obecny stan synagogi jest efektem wielu przebudów i remontów, które przeprowadzano na przestrzeni wieków, zachowała ona jednak gotycko – renesansowy wygląd. Z XVI wieku przetrwała główna sala modlitewna, kruchta oraz galeria dla kobiet na pierwszym piętrze zachodniej ściany. Dziś w synagodze znajduje się oddział Muzeum Historycznego Miasta Krakowa – Dzieje i Kultura Żydów. Gromadzi ono zabytki z zakresu historii i kultury Żydów, przede wszystkim krakowskich.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Krasnowolski B., Leksykon zabytków architektury Małopolski, Warszawa 2013.
Strona internetowa wikipedia.org, Synagoga Stara w Krakowie.