Kraków – ratusz

Historia

    Krakowski ratusz wzniesiony został na przełomie XIII i XIV wieku. Najstarsza informacja źródłowa o nim pochodzi z 1313, natomiast o wieży ratuszowej z 1383 roku. W latach 1397–1399 dostawiono do budynku ratusza Dom Notariusza. W drugiej połowie XIV wieku w wyniku przebudowy ratusz zyskał trzecią kondygnację, a także gotyckie zdobienia.
    W piwnicach ratusza urządzono piwiarnię. Zgodnie z obowiązującymi średniowiecznymi zwyczajami i królewskimi prawami, trunki sprowadzane spoza miasta mogły być sprzedawane tylko pod kontrolą rady miejskiej. Piwo przywożono ze Świdnicy, skąd wzięła się jej nazwa Piwnica Świdnicka. Pod koniec XV wieku piwo wytwarzane w Krakowie było gorsze od świdnickiego oraz klasztornego z Kazimierza, popyt na nie zmniejszał się więc, a rósł za to na importowane. Piwnica cieszyła się tak złą sławą, że w 1456 roku król Kazimierz Jagiellończyk odebrał rajcom przywilej sprowadzania piwa. Dopiero w 1501 roku Jan I Olbracht zniósł ojcowski zakaz i nadał Krakowowi monopol na sprzedaż piwa świdnickiego.
    W latach 30 i 40 XVI wieku ratusz zmodernizowano, zakładając wielkie okna w jego wschodniej elewacji, a po 1561 roku wzniesiono spichlerz, zwieńczony w XVII wieku attyką. W 1678 roku powstało drugie piętro ratusza, od strony wschodniej mieszczące arsenał. Znajdował się tam balkon wsparty na dwunastu konsolach. Balkon ten zawalił się w 1702 roku, przygniatając szwedzkich żołnierzy. Po 1782 roku wzniesiono klasycystyczny odwach przylegający do wieży ratuszowej. Przed 1782 rokiem zmianie uległa wieża, nakryta nowym XVIII wiecznym hełmem w miejsce starego gotyckiego, nawiązującego do zwieńczenia Wieży Mariackiej. W 1817 roku rada miejska uchwaliła wyburzenie spichlerza, jednak w trakcie prac naruszono mury właściwego ratusza, który następnie także rozebrano.

Architektura

    Ratusz składał się z kamiennej, początkowo dwukondygnacyjnej, a później trzykondygnacyjnej budowli wzniesionej na planie prostokąta o wymiarach 30×10 metrów. Do budynku od południowego wschodu przylegała wieża ratuszowa. Przestrzeń pomiędzy ratuszem a wieżą zajmował wewnętrzny dziedziniec, zamknięty z dwóch pozostałych stron przez mur z galerią dla straży i więzienie. Główne wejście do ratusza znajdowało się od strony Sukiennic. Szczyty budynku był blendowane, ze sterczynami,  na narożnikach umieszczono ośmioboczne wieżyczki, oraz arkadowy ganek od wschodu.
     Wieża ratuszowa zbudowana jest na planie kwadratu z kamiennych ciosów i cegły. Trzy ściany wieży ozdabia kamienna okładzina z szerokim, pionowym laskowaniem. Ukończono ją w roku 1444, czego dowodem są zachowane znaki kamieniarzy wykonane z okazji zakończenia prac przy wieży. Wieża posiada cztery piętra oraz piwnice. W przyziemiu znajduje się pomieszczenie które pierwotnie służyło do przechowywania skarbca i insygniów władzy rajców. Do górnych pomieszczeń wieży prowadzi wąska i stroma klatka schodowa z 110 kamiennymi stopniami. Sala na pierwszym piętrze posiada sklepienie krzyżowo-żebrowe, a pomieszczenie drugiego piętra ma strop drewniany i oświetlane jest trzema ostrołukowymi oknami. W piwnicach pierwotnie działała piwiarnia Piwnica Świdnicka w północno-wschodnim narożniku oraz więzienie.

Stan obecny

   Dziś jedyną pozostałością średniowiecznego krakowskiego ratusza jest gotycka wieża.  Jako siedziba filii Muzeum Historycznego miasta Krakowa, jest udostępniona do zwiedzania. Eksponowane są w niej pamiątki dotyczące historii miasta. W podziemiach znajduje się natomiast „Scena pod Ratuszem” krakowskiego Teatru Ludowego. Terminy otwarcia muzeum można sprawdzić na oficjalnej stronie tutaj.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Krasnowolski B., Leksykon zabytków architektury Małopolski, Warszawa 2013.
Strona internetowa wikipedia.org, Piwnica Świdnicka w Krakowie.