Kraków – kościół św Marka

Historia

   Kościół św. Marka ufundowany został w 1263 roku przez księcia Bolesława Wstydliwego dla sprowadzonych z Pragi zakonników reguły św. Augustyna, których w Polsce zwano “markami” od imienia patrona kościoła lub rogaczami od kształtu kapeluszy noszonych przez zakonników. Budowę być może rozpoczęto jeszcze w drugiej połowie XIII wieku od wznoszenia prezbiterium, a kontynuowano w ciągu wieku XIV. Wzmiankę o kościele zawierała bulla papieża Bonifacego VIII z 1295 roku, a w księgach miejskich Krakowa pojawił się on po raz pierwszy w 1306 roku. W 1397 roku przełożony klasztoru, Jan Bozemiecz zawarł umowę na budowę dachu kościoła z mistrzem ciesielskim Konradem Glocke. Korpus nawowy z pewnością ukończony był do 1410 roku, kiedy to został wspomniany w związku z pochówkami w nim konfratrów.
   W 1494 roku kościół i pobliski klasztor został zniszczony przez pożar, z którego ocalało jedynie prezbiterium. Odbudowę rozpoczęto bardzo szybko już w następnym roku, a kontynuowano w 1496 roku. Kolejne pożary niszczyły świątynię w 1528 i 1589. Po roku 1528 prawdopodobnie wybudowano szczyty, a po drugim pożarze kościół został gruntownie odnowiony i ponownie poświęcony w 1594 roku. W 1617 roku  dobudowano wieżę-dzwonnicę i znajdującą się obok niej kruchtę.
   W pierwszej połowie XVII wieku dokonano całkowitej modernizacji wnętrza kościoła, przebudowano też korpus i nastąpiły zmiany w prezbiterium. Na początku XIX wieku kościół z klasztorem został przejęty przez rząd austriacki i przeznaczony na dom księży emerytów. W latach 1972-1974 kościół poddano gruntownej restauracji.

Architektura

   Kościół w okresie średniowiecza składał się z trójprzęsłowego i dwunawowego halowego korpusu oraz wydłużonego prezbiterium z trójbocznym zamknięciem po stronie wschodniej, pierwotnie otoczonego cmentarzem. Fundamenty i wysoki cokół prezbiterium wzniesiono z łamanego kamienia, wyższe partie natomiast z cegły układanej w wątku gotyckim i wendyjskim. Korpus nawowy zbudowano w innym układzie murów (polskim) z niższą partią kamienną na dole. Na zewnątrz korpus nawowy i prezbiterium opięte zostały przyporami, a u góry przykryte dachami dwuspadowymi, przy czym dach nad korpusem jest wyższy, z trójkątnymi szczytami ozdobionymi ostrołukowymi blendami.
   Wewnatrz korpus nawowy podzielony został na dwie nawy dwoma filarami, przy czym obydwie pary przypór wypadały na linii filarów. Dlatego jest prawdopodobne, iż przęsło środkowe przykryte zostało sklepieniem krzyżowo – żebrowym z czterema punktami podparcia, jakie stanowiły filary od strony wewnętrznej, a od zewnątrz przypory. W przęśle wschodnim i zachodnim sklepienia najpewniej oparte były na trzech podporach. Po pożarze z końca XV wieku lub którejś z katastrof XVI-wiecznych w trakcie odbudowy wnętrze przemieniono w trójnawowe z nowymi sklepieniami.
   W XVII wieku do prezbiterium przystawiono od południowego – wschodu wieżę – dzwonnicę mieszczącą w przyziemiu kaplicę Matki Boskiej, a dalej od południa kruchta i kaplica Matki Boskiej Częstochowskiej. Wieża pomimo późnej daty budowy silnie nawiązywała do stylistyki gotyckiej. 

Stan obecny

   Kościół na skutek licznych pożarów i przebudowań z zewnątrz zachował jedynie ogólnie gotycką bryłę, zniekształconą przebiciem nowożytnych otworów okiennych. Silnie zbarokizowane zostało również wnętrze świątyni, która nie jest dziś na codzień dostępna dla zwiedzających. Na zewnętrznej ścianie prezbiterium od wschodu znajdują się późnogotyckie rzeźby z około 1500 roku.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Goras M., Zaginione gotyckie kościoły Krakowa, Kraków 2003.

Krasnowolski B., Leksykon zabytków architektury Małopolski, Warszawa 2013.
Strona internetowa swietymarek.pl, Historia.