Kraków – kościół św Krzyża

Historia

    Kościół św. Krzyża w swym obecnym kształcie zaczęto wznosić około 1300 roku prawdopodobnie na miejscu drewnianego kościoła z XII/XIII wieku. Do jego budowy wykorzystano kamień pozostały po wzniesieniu murów obronnych miasta. Pierwsze powstało prezbiterium, zaś kwadratową, ceglaną nawę ukończono w drugiej połowie XIV wieku. Kościół otoczony był cmentarzem parafialnym oraz łączył się z nieistniejącymi już zabudowaniami klasztornymi i szpitalnymi oraz kościołem i szpitalem Ducha Świętego. W pierwszej połowie XV wieku dobudowano wieżę, a od strony południowej kaplicę św. Zofii. W XVI stuleciu do wieży przyległy kaplice św. Andrzeja i Matki Boskiej Loretańskiej. W 1528 spłonęło wnętrze kościoła i runęło sklepienie prezbiterium, które jednak szybko do 1533 roku odbudowano. W następnych stuleciach kościół Świętego Krzyża nie uległ  poważniejszym modyfikacjom. W końcu XIX wieku miała miejsce jego gruntowna restauracja.

Architektura

   Kościół św. Krzyża wyróżnia się na tle innych krakowskich budowli sakralnych gotycką czystością stylową. Posiada kwadratową ceglaną nawę, oraz węższe i niższe, prostokątne, kamienne prezbiterium. Nad fasadą zachodnią góruje kwadratowa wieża z kruchtą w przyziemiu, do której przylegają dwie kaplice. Przy nawie od południa dobudowano w 1442 roku kaplicę św. Zofii, a do północnej ściany prezbiterium dostawiono podłużną zakrystię. Na zewnątrz kościół opięty jest przyporami i obwiedziony gzymsem. Okna są przeważnie ostrołukowe z laskowaniami. Ceglany szczyt prezbiterium od wschodu ozdobiono ostrołukowymi blendami.
   Kościół słynie z pięknego sklepienia w nawie, które wspiera się na jednym, ciosowym filarze. Jego żebra rozchodzą się promieniście, tworząc motyw wielkiej gwiazdy. Późnogotyckie sklepienie sieciowe w prezbiterium pochodzi z 1530 i pokryte jest polichromią z motywami roślinnymi. Na zwornikach widnieją herby Królestwa Polskiego, Sforzów, Duchaków i Bonerów. Wewnątrz świątyni są także trzy kamienne portale: pierwszy, ostrołukowy z kruchty do nawy z drugiej połowy XIV wieku,  posiada on drzwi z gotyckimi okuciami z około 1400 roku; drugi późnogotycki z nawy na chór pochodzi z końca XV wieku, jest ostrołukowy i zamknięty łukiem trójlistnym, oraz trzeci prostokątny z prezbiterium do zakrystii z XVI wieku. W kaplicy św. Zofii znajduje się unikatowy, pochodzący z końca XVI wieku późnorenesansowy konfesjonał, należący do najstarszych zachowanych w Krakowie.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Krasnowolski B., Leksykon zabytków architektury Małopolski, Warszawa 2013.
Strona internetowa wikipedia.org, Kościół Świętego Krzyża w Krakowie.