Kraków – kościół św Floriana

Historia

   Według tradycji przekazanej przez kronikarza Jana Długosza kościół św. Floriana miał zostać wybudowany w drugiej połowie XII wieku z inicjatywy biskupa Gedeona. Książę Kazimierz Sprawiedliwy miał przy nim uposażyć kolegiatę, a biskup uzupełnić nadania swoimi dziesięcinami. W 1216 roku świątynię konsekrował biskup Wincenty Kadłubek. W XIII wieku kościół miał dwukrotnie ulec zniszczeniu w trakcie najazdów mongolskich, natomiast w 1306 roku został spalony w czasie szturmu oddziałów Władysława Łokietka.
   Gruntowna gotycka przebudowa kościoła prawdopodobnie miała miejsce w drugiej połowie XV wieku, o czym świadczy wzmianka z 1467 roku (“pro fabrica ecclesiae”) i wzmianki z końca XV stulecia o fundacji ołtarzy. W 1493 roku przy kościele wzniesiono murowany budynek szkoły parafialnej, lecz w 1528 roku całość miała się spalić w trakcie wielkiego pożaru Kleparza.
   W 1567 roku dwaj włoscy mistrzowie murarscy podpisali umowę na budowę sklepienia, dachu i filarów międzynawowych, przy czym nakazano trzymać im się starszych proporcji i układu. Niedługo później, w 1580 roku kościół miał zostać spalony i odbudowany po dziesięciu latach. Jeszcze większe zniszczenia odniósł w połowie XVII wieku w trakcie najazdu szwedzkiego. Wpierw w 1655 roku na polecenie hetmana Czarnieckiego, który nakazał spalić przedmieścia Krakowa, a rok później na rozkaz szwedzkiego dowódcy Würtza. Doszczętnie zniszczony kościół po zakończeniu walk rozebrano, a na jego miejscu w latach 1657–1684 wzniesiono nową, barokową świątynię.

Architektura

   Kościół z XV wieku najpewniej był budowlą halową przykrytą wspólnym dla całego korpusu dwuspadowym dachem, a jego znaczne rozmiary wskazują, iż nie mógł on być jednoprzestrzenny. Zapewne była to budowla trójnawowa o nawie głównej szerszej niż nawy boczne, z wydłużonym prezbiterium o trójbocznym (lub wielobocznym) zamknięciu po stronie wschodniej. Od strony południowej do korpusu mogły być dostawione aneksy i nieco większa kaplica. Fasada zachodnia kościoła najpewniej zwieńczona była gotyckim szczytem schodkowym, widocznym jeszcze na weducie Civitates orbis terrarum z początku XVII wieku. Wnętrze przykryte było sklepieniami żebrowymi.

Stan obecny

   Obecny, nowożytny kościół św. Floriana wzniesiony został przy wykorzystaniu pozostałości średniowiecznej budowli, prawdopodobnie powtarzając zarys jej murów zewnętrznych. Z pierwotnego kościoła widoczne są jedynie zarysy ceglanego muru po stronie zachodniej i południowej, podczas prac z początku XX wieku odnaleziono także fragmenty żeber sklepiennych, węgarów i rzeźb.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Goras M., Zaginione gotyckie kościoły Krakowa, Kraków 2003.
Marek M., Cracovia 3d. Rekonstrukcje cyfrowe historycznej zabudowy Krakowa, Kraków 2013.