Kraków – klasztor franciszkanów

Historia

   Franciszkanie osiedlili się w Krakowie w 1237 roku i już w 1249 odbyła się w klasztorze kapituła prowincjalna. Pierwotny kościół był jedną z pierwszych ceglanych budowali miasta Krakowa. W 1277 roku  franciszkanie uzyskali od księżej Kingi nowy teren, który pozwolił na dalsze rozbudowy, prowadzone aż do XV stulecia. Rozbudowaną świątynię ponownie konsekrował w 1436 roku kardynał Zbigniew Oleśnicki. Niestety kolejne lata przyniosły wiele nieszczęść. W 1462 roku świątynię strawił pożar, w 1465 zawaliła się wieża, a w 1476 miał miejsce kolejny pożar. W 1563 roku przed wejściem do kościoła od strony wylotu ul. Brackiej wzniesiono wieżę dzwonniczą. Była to budowla obszerna, dosyć wysoka, murowana z kamienia i cegły. W 1655 kościół spłonął po raz kolejny. Odbudowano go dzieląc wnętrze na nawę główną i kaplicę utworzoną z nawy bocznej. Wnętrza uzyskały wystrój barokowy. Ostatni, najbardziej niszczycielski pożar strawił klasztor w 1850 roku.

Architektura

   Pierwotny kościół klasztorny najprawdopodobniej zbudowany był na planie równoramiennego krzyża greckiego z wieżą na przecięciu naw. Być może było to zapożyczenie architektoniczne z terenu Włoch, lub być może kształt ten wywodził się z późnoantycznych i wczesnochrześcijańskich martyriów i mauzoleów, w kościele pochowano bowiem księcia Bolesława Wstydliwego i jego siostrę Salomeę.
   Około 1260-1270 dobudowano do kościoła zakrystię, a około 1300 roku przebudowano korpus kościoła na asymetryczny, wydłużony i dwunawowy. Druga nawa była zbudowana po stronie północnej i posiadała tą samą długość co nawa główna, lecz była węższa. Być może wiązało się to z próbą stworzenia podwójnego klasztoru dla franciszkanów i klarysek, jednak ostatecznie zakonnice około 1320 roku zyskały własne, osobne budynki. W pierwszej połowie XV wieku przedłużono prezbiterium  o dwa przęsła w kierunku wschodnim i zamknięto je trójboczną absydą.
   Na początku XV wieku zostały zbudowane krużganki klasztorne, które połączyły, starszą zabudową klasztorną. Trzy ramiona krużganków nakryto sklepieniami krzyżowo – żebrowymi, a część wschodnią sklepieniem sieciowym i gwiaździstym w przęśle północnym. Najwcześniej, w XIII wieku powstało skrzydło zachodnie z refektarzem. W XIV i XV wieku powstały skrzydła południowe i  wschodnie.

Stan obecny

   Mimo iż franciszkański konwent był wielokrotnie niszczony przez pożary i przebudowywany do naszych czasów zachował się w swej gotyckiej, a częściowo neogotyckiej postaci. W klasztornych krużgankach przetrwały gotyckie freski, oraz malowana od XV wieku, galeria biskupów krakowskich.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Architektura gotycka w Polsce, red. T. Mroczko i M. Arszyński, Warszawa 1995.

Krasnowolski B., Leksykon zabytków architektury Małopolski, Warszawa 2013.
Walczak M., Kościoły gotyckie w Polsce, Kraków 2015.
Strona internetowa wikipedia.org, Bazylika św. Franciszka z Asyżu w Krakowie.