Kraków – Collegium Maius

Historia

    Collegium Maius to najstarszy budynek Akademii Krakowskiej, ufundowanej przez króla Kazimierza Wielkiego w 1364 roku. Pierwsza siedziba uczelni nie jest znana, prawdopodobnie niektóre wykłady odbywały się na zamku królewskim lub w szkole przy kościele mariackim. Początki Collegium Maius sięgają 1400 roku, kiedy to król Władysław Jagiełło przekazał uniwersytetowi kamienicę zakupioną od ławnika krakowskiego Piotra Gerhardsdorfa. Jej ślady zachowały się w fundamentach i w narożniku budynku w postaci typowego dla XIV wieku tzw. „dzikiego muru” z kamienia wapiennego. Budowla była powiększana w ciągu XV wieku poprzez wykup sąsiednich budynków i budowę nowych. Ostatecznie po pożarach w latach 1462 i 1492 połączono je w harmonijną całość, tworząc równocześnie arkadowy dziedziniec otoczony krużgankami.
   W XIV wieku studium generale zorganizowane było na wzór uczelni w Bolonii, gdzie studenci sami wybierali rektora, dopiero od XV wieku wprowadzono model paryski, gdzie do profesorów należał wybór rektora i dziekanów. Kluczową rolę miał pierwotnie mieć wydział prawa, ufundowano bowiem aż 8 katedr prawa, wśród nich 3 prawa kanonicznego i 5 prawa rzymskiego. Ponadto ufundowano wydziały nauk wyzwolonych i medycyny, lecz papież początkowo nie zgodził się na powstanie wydziału teologicznego. Został on dodany po reaktywacji uniwersytetu w 1400 roku. W przeciwieństwie do włoskich uniwersytetów, których źródłem utrzymania były opłaty studentów, krakowskim profesorom król zapewnił dochody z żup solnych.
     Wprawdzie już w 1403 roku powstał drugi budynek kolegium, Collegium Iuriducum przeznaczone dla prawników, a w 1449 roku Collegium Minus, ale głównym budynkiem uniwersyteckim aż do końca XVIII wieku pozostawało Collegium Maius. Do połowy XIX stulecia jego wygląd i układ wewnętrzny nie uległ większym zmianom. Dopiero w latach 1840-1870 dokonano przebudowy Collegium Maius w stylu neogotyckim w związku z przeznaczeniem budynku na siedzibę Biblioteki Jagiellońskiej. W latach 1949-1964 z inicjatywy prof. Karola Estreichera przeprowadzono kompleksowe odnowienie Collegium Maius, połączone ze zrzuceniem neogotyckiej szaty i przywróceniem pierwotnego wyglądu.

Architektura

    Collegium Maius jest budowlą wzniesioną z kamienia i cegły. Fasada przy ul. Jagiellońskiej ma gotyckie szczyty oraz wykusz w którym stał pulpit dla lektora czytającego studentom w trakcie posiłków. Gotycki portal prowadzi na dziedziniec, który obiega krużganek z kryształowym sklepieniem. Na ganek pierwszego piętra prowadzą dwie pary schodów. Od strony południowej, na pierwszym piętrze widoczne jest ozdobne, późnogotyckie wejście do Librarii, tzw. Porta Aurea z rzeźbionymi spiralnie gałęziami. Na parterze znajdowały się lektoria, czyli sale wykładowe. Były to długie, nisko sklepione pomieszczenia, ciemne i często wilgotne. Nazywane były imionami uczonych i filozofów starożytnych: Sokratesa, Galena, Ptolomeusza i innych. Często ozdobione były malowidłami ściennymi o tematyce związanej z przeznaczeniem lektorium. Biblioteka (Libraria) z 1519 roku, Izba Wspólna profesorów (Stuba Communis) z około 1430 roku oraz skarbiec mieściły się na I piętrze. Znajdowała się tam także bogato zdobiona aula, miejsce ceremonii uniwersyteckich, a na co dzień lektorium teologów. Mieszkania profesorów, czyli rezydencje, mieściły się na parterze, oraz na I i II piętrze. Składały się z dwóch, a niekiedy trzech pomieszczeń, najgorsze bo ciemne i wilgotne były na parterze.

Stan obecny

    Collegium Maius jest najstarszym budynkiem uniwersyteckim w Polsce i wspaniałym przykładem świeckiej architektury gotyckiej. Obecnie mieści się w nim muzeum w którego zbiorach znajdują się głównie przedmioty związane z dziejami uniwersytetu. Godziny otwarcia do sprawdzenia na oficjalnej stronie muzeum tutaj.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Krasnowolski B., Leksykon zabytków architektury Małopolski, Warszawa 2013.
Podolecki J.,Waltoś S., Collegium Maius, Kraków 1999.
Strona internetowa maius.uj.edu.pl, Historia.