Kraków – bazylika Bożego Ciała

Historia

   Pierwotny, drewniany jeszcze kościół, ufundowany został około 1340 roku przez Kazimierza Wielkiego, a już z 1342 roku zachowały się najstarsze rachunki o pochodzącej z niego dziesięciny papieskiej. Prawdopodobnie wkrótce potem założono fundamenty pod nową, murowaną już budowlę, z której do 1348 roku zrealizowano połowę murów prezbiterium i ściany wschodniej korpusu. Pod koniec lat 60-tych XIV wieku, zgodnie z zachowanymi w księgach rady miejskiej rachunkami, prace budowlane nadal trwały, lecz wkrótce nastąpiła przerwa. Od 1370 roku patronat nad budową przejęło miasto, a prace ponownie ruszyły około 1380 roku. Wykończono wówczas przy udziale muratorów z rodu Cipserów i pod nadzorem Mikołaja Wernhera prezbiterium oraz zakrystię i kontynuowano prace przy korpusie nawowym, zmieniając jednocześnie pierwotny plan z halowego na bazylikowy. Prace te trwały do roku 1401, kiedy to ukończono i konsekrowano prezbiterium.
   W 1405 roku do opieki nad świątynią sprowadzeni zostali przez króla Władysława Jagiełłę kanonicy regularni. Pomimo tego do wniesienia imponującego korpusu nawowego, wieży, dachu i sklepień potrzeba było dużo więcej czasu. Prace przy korpusie finansował Kazimierz Jagiellończyk, który tuż przed śmiercią, zobowiązał swego następcę do ukończenia dzieła budowy kościoła. Tak się też stało, gdyż w roku 1500 ukończono szczyt fasady i konsekrowano świątynię.
   W 1556 roku wskutek wielkiego pożaru, spłonęła wieża. Niedługo po jej odbudowaniu, w roku 1594, pożar strawił cały dach kościoła. W 1655 roku został ograbiony przez szwedzkich żołdaków, którzy urządzili sobie w nim magazyny i stajnie. Rozbiory Polski, a także konfiskata dóbr zakonnych na długo zatrzymały wszelkie poważniejsze prace przy kościele i klasztorze. Renowację rozpoczęto dopiero w  1897 roku.

Architektura

   Kościół Bożego Ciała został wzniesiony z cegły na kamiennym cokole jako trójnawowa budowla o formie pozbawionej transeptu bazyliki. Pięcioprzęsłowe prezbiterium zamknięto od wschodu trójbocznie, a czteroprzęsłowy korpus wybudowany został w systemie filarowo – przyporowym (do filarów międzynawowych dostawione zostały przypory, połączone wzajemnie arkadami rozpiętymi wzdłuż arkad międzynawowych). Przy zachodniej fasadzie, po północnej stronie umieszczona została wieża o 70 metrach wysokości, zaś od południa do nawy dostawiono gotycką kaplicę św. Anny, a do północnej ściany prezbiterium jeszcze w XIV wieku zakrystię. Z klasztorem kościół połączony został poprzez zewnętrzny ganek oparty na arkadach.
   Podobnie jak kościół św. Katarzyny, bazylika Bożego Ciała utworzyła smukłą, harmonijną, gotycką budowlę, ozdobioną kamiennymi detalami. Dodatkowo wzbogacona została od zachodniej strony, wybudowanym w końcu XV wieku, zębatym szczytem fasady, najeżonym sterczynami i rozczłonkowanym pionowymi, wąskimi wnękami, w których osadzono kamienne tarcze herbowe.
   Wnętrze kościoła nakryte zostało sklepieniami krzyżowo-żebrowymi. Nawę główną otwarto do naw bocznych ostrołukowymi arkadami wspartymi na wielobocznych filarach. W kościele zachowało się także kilka ostrołukowych gotyckich portali z początku XV wieku.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Krasnowolski B., Leksykon zabytków architektury Małopolski, Warszawa 2013.
Walczak M., Kościoły gotyckie w Polsce, Kraków 2015.
Węcławowicz T., Gotyckie bazyliki Krakowa, Kraków 1993.

Strona internetowa krakow4u.pl,Kościół Bożego Ciała.