Kowalów – kościół św Urszuli

Historia

   Kościół w Kowalewie wybudowany został w ostatniej ćwierci XIII wieku, lecz po raz pierwszy poświadczony źródłowo został dopiero w 1335 roku. Na początku XVII wieku do kościoła dostawiona została nowożytna kruchta południowa i powiększone zostały niektóre otwory okienne. W czasach współczesnych dobudowano jeszcze kruchtę po stronie zachodniej.

Architektura

   Usytuowany pośrodku osady, kościół wzniesiono z łamanego kamienia oraz z granitu używanego do utworzenia detali architektonicznych. Pierwotnie składał się z prostokątnej w planie nawy o wymiarach wnętrza 9,1 x 7,4 metra, w której zachodnią część wtopiona została czworoboczna wieża. Po stronie wschodniej usytuowano niewielkie, dwuprzęsłowe prezbiterium, węższe od nawy, czworoboczne, wielkości 6,6 x 4,7 metra. Dodatkowo po północnej stronie prezbiterium umieszczona została mała zakrystia.
   Wewnątrz prezbiterium przykryto dwuprzęsłowym sklepieniem krzyżowym, bezżebrowym, opartym na geometrycznych wspornikach. Od wschodu oświetlało je charakterystyczne okno, osadzone w ostrołucznej niszy, złożone z dwóch bardzo wąskich prześwitów. Nawę oddzielono od prezbiterium ostrołuczną arkadą z gzymsami impostowymi. W jej wnętrzu ustawiono dwa masywne filary podtrzymujące wieżę, tworzące duże arkady wydzielające sklepioną część podwieżową. Boczne aneksy przykryte już zostały drewnianymi stropami, podobnie jak wschodnia część nawy. Być może w części zachodniej pierwotnie znajdowała się empora, za czym przemawiałyby spiętrzone arkady boczne. Oświetlałby ją trójlistny okulus przepruty w ścianie zachodniej.
   Elewacje wieży przepruto od północy i południa dwudzielnymi przeźroczami o trójlistnych zwieńczeniach, z kolumienkami w licu ściany. Pojedyncze okno w ścianie zachodniej również zwieńczone zostało trójliściem. Wieżę przykryto dachem dwuspadowym, opartym na dwóch trójkątnych szczytach.

Stan obecny

   Kościół zachował do dnia dzisiejszego średniowieczny układ i bryłę, z murami utrzymanymi w pierwotnym kolorycie i fakturze, lecz przysłoniętymi nowożytną kruchtą po stronie południowej oraz brzydką, bezstylową kruchtą zachodnią. Niestety przekształceniu uległa część okien, zwłaszcza w nawie, zachowały się natomiast trójlistne przeźrocza wieży oraz dwa portale: południowy do nawy oraz prowadzący do zakrystii. We wschodniej ścianie prezbiterium obejrzeć można sakramentarium z początku XVI wieku.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Kozaczewski T., Wiejskie kościoły parafialne XIII wieku na Śląsku, t. 2, Wrocław 1994.
Pilch J., Leksykon zabytków architektury Dolnego Śląska, Warszawa 2005.