Koszalin – kaplica św Gertrudy

Historia

   Kaplica św. Gertrudy wzniesiona została poza murami miejskimi w latach 1382-1383. Ufundowała ją rada miejska za przyzwoleniem klasztoru cysterek. Początkowo pełniła funkcje kaplicy szpitalnej, a następnie cmentarnej, umieszczonej poza murami miejskimi. W roku 1534 stała się własnością kościoła ewangelickiego. W 1735 roku kaplicę zamieniono w skład amunicji, czemu towarzyszyło m.in. rozebranie wieży i zamurowanie otworów okiennych. Funkcje sakralne zaczęła pełnić ponownie na początku XX wieku. Wtedy też przywrócono jej pierwotny wygląd. Jest jedną z trzech zachowanych na Pomorzu Środkowym kaplic nawiązujących do świątyni Grobu Pańskiego.

Architektura

   Kaplica nosi wyraźne ślady wpływów architektury skandynawskiej. Jest to jednoprzestrzenna budowla na planie ośmioboku, przykryta sklepieniem w kształcie równoramiennej gwiazdy. Ściany kaplicy przeprute są ostrołucznymi oknami z maswerkami i dwoma uskokowymi portalami wejściowymi. W narożach kaplicę wsparto ośmioma dwuuskokowymi przyporami, przechodzącymi w górnej partii w lizeny. W oddzielonej od cokołu gzymsem kordonowym górnej części elewacji nad wejściami znajduję się blendy zdobione rozetami. Pod okapem dachowym kaplicę obiega fryz ozdobny z kształtowanej w czterolistną koniczynę cegły. Wschodni odcinek elewacji został ryzalitowo wysunięty, przy czym wnętrzu tej części odpowiada wnęka ołtarzowa. Ściany wnętrza również podzielono dwustrefowo: w dolnej rozmieszczono półkoliste wnęki, a w górnej, nieco cofniętej, okna. Sklepienie gwiaździste wsparte na służkach spływających aż do posadzki, przykrywa od zewnątrz hełm ostrosłupowy zwieńczony spiczastą iglicą.

Stan obecny

   Kaplica św. Gertrudy jako jedna z trzech zachowanych w rejonie gotyckich kaplic cmentarnych (obok Słupska i Darłowa), należy do najcenniejszych zabytków gotyckich Pomorza Zachodniego. Pomimo niewielkich rozmiarów i prostoty planu prezentuje wysoką jakość projektu i wykonania.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Jarzewicz J., Architektura średniowieczna Pomorza Zachodniego, Poznań 2019.
Kubicki D., Gotyckie świątynie powiatów koszalińskiego i kołobrzeskiego, Pelplin 2001.
Pilch J., Kowalski S., Leksykon zabytków Pomorza Zachodniego i ziemi lubuskiej, Warszawa 2012.

Strona internetowa encyklopedia.szczecin.pl, Kaplica św. Gertrudy (Koszalin).