Kościelec Proszowicki – kościół św Wojciecha

Historia

   Kościół św Wojciecha został zbudowany w latach 1231–1242 z fundacji pochodzącego z Kościelca biskupa krakowskiego Wisława herbu Zabawa. Pod koniec XVI wieku został spustoszony przez braci polskich, a następnie na długo opuszczony. Odbudowana została przeprowadzona dopiero w XVII wieku, staraniem księdza Macieja Molędy. W latach 1628–1634 wymurowano na nowo ściany naw bocznych, a wieże zlikwidowano zatapiając ją w bryle korpusu. Na miejscu drewnianych stropów wprowadzono barokowe sklepienie oraz barokowy szczyt fasady, nie zachowano niestety żadnego oryginalnego otworu okiennego. Przy ścianie południowej kościoła dobudowano kruchtę.

Architektura

   Kościół św. Wojciecha powstał jako trójnawowa  bazylika emporowa, zamknięta półkolistą apsydą, co stanowi rzecz wyjątkową w wiejskich kościołach parafialnych na terenie Polski. Partie romańskie zostały zbudowane z ciosów wapiennych, później uzupełnianych cegłą. Korpus posiadał trzy przęsła, a prezbiterium dwa. Pierwotnie po bokach prezbiterium znajdowały się dwie wieże.
   Portal wejściowy usytuowano w fasadzie zachodniej. Otrzymał formę trójskokową z trzema parami kolumn częściowo pokrytych płasko rzeźbionymi motywami roślinnymi, oraz z potrójną archiwoltą o podobnej dekoracji rzeźbiarskiej. Wewnątrz nawę główną obiegały empory otwarte do niej tryforiami. Umieszczone w nich bliźniacze kolumny otrzymały bogatą dekorację głowic.

Stan obecny

   Mimo znacznych przekształceń do dnia dzisiejszego przetrwały pierwotne romańskie partie kościoła w tym  mury prezbiterium i nawy głównej, aneksy przy prezbiterium powstałe w miejsce dawnych wież, a przede wszystkim obiegające nawę główną empory z tryforiami.  Najbardziej reprezentacyjnym elementem wystroju jest zachowany do dzisiaj okazały portal wejściowy.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Jarzewicz J., Kościoły romańskie w Polsce, Kraków 2014.
Krasnowolski B., Leksykon zabytków architektury Małopolski, Warszawa 2013.
Świechowski Z., Sztuka romańska w Polsce, Warszawa 1990.