Kościelec Kolski – kościół św Andrzeja

Historia

   Romański kościół św Andrzeja w Kościelcu Kolskim wybudowany został w XII wieku, mogło to nastąpić zarówno w pierwszej, jak i drugiej połowie tego stulecia. Fundatorem zapewne był władca, być może Bolesław III Krzywousty lub któryś z dwóch jego synów: Mieszko lub Bolesław Kędzierzawy. Najprawdopodobniej w pobliżu Kościelca przebiegała granica pomiędzy ziemiami Mieszka Starego i Bolesława Kędzierzawego, wyznaczonymi testamentem Krzywoustego. Od końca XII wieku bez wątpienia obszar ten znajdował się w księstwie kujawskim, trudno jednak rozstrzygnąć, do kogo należał Kościelec w kluczowym okresie, czyli około połowy XII wieku.
   W 1600 roku do kościoła dobudowano zakrystię  od strony północnej, a  w 1760 roku starosta kolski Rafał Gurowski dokonał przebudowy zachodniej części nawy. Powstał wówczas orientowany drewniany kościół połączony z romańskim prezbiterium. W takim stanie przetrwał do 2001 roku kiedy to drewnianą część kościoła przebudowano na szkaradną współczesną bryłę.

Architektura

   Kościół romański został wymurowany z ciosów piaskowca jako budowla salowa, zamknięta niższą i nieco węższą apsydą. Umieszczono w niej dwa okienka romańskie, umieszczone symetrycznie względem osi podłużnej budynku. Zwieńczenie każdego z nich stanowi jeden doskonale obrobiony kamienny element. W dawnej nawie znajdują się ślady romańskich otworów okiennych i duże, ostrołukowe okno gotyckie. Pierwotne wejście do świątyni znajdowało się po stronie zachodniej lub północnej. Od strony północnej do nawy kościoła przystawiono gotycką, ceglaną zakrystię ze skarbczykiem.
   Wewnątrz, w zachodniej części nawy pierwotnie znajdowała się empora, prawdopodobnie oparta na jednej, usytuowanej centralnie kolumnie i dwóch kwadratowych przęsłach sklepiennych. W kościele św. Andrzeja zastosowano, niespotykane na terenach ziem polskich w XII wieku, rozwiązanie wejścia na emporę z zewnątrz świątyni (od strony południowej), przy pomocy dostawianej drabiny. Tego typu rozwiązania znane są przede wszystkim z terenu Czech (np. kościół św. Klemensa w Stara Boleslav). Drugie wejście umieszczono w grubości muru północnego poprzez schody i wąski korytarzyk. Nad apsydą zastosowano sklepienie hemisferyczne o kształcie półkuli.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Różański A., Jednoprzestrzenne kościoły romańskie z terenu Wielkopolski, Poznań 2010.
Różański A., Schody do nieba – Kościelec Kolski odkrywany na nowo [w:] Architektura romańska w Polsce, Gniezno 2009.