Kętrzyn – miejskie mury obronne

Historia

    Kętrzyn otoczono murami miejskimi w latach 1350-1378, po najazdach  i zniszczeniach odniesionych w trakcie najazdów litewskich z lat 1344 i 1347. Początkowo były to obwarowania drewniano – ziemne, które stopniowo przekształcano w murowane. W przywileju z 1357 roku mowa jest już o dwóch bramach miejskich jako istniejących: “bramie od strony Sątoczna” (zwanej potem Bramą Wysoką) oraz “bramie od strony młyna”. Miasto zapewne z góry było planowane jako jeden zwarty zespół obronny, zintegrowany z zamkiem i warownym kościołem św Jerzego.
    Kętrzyn przez długi czas dbał o dobry stan obwarowań. Oprócz oczywistej funkcji militarnej, pomagały one także przy poborze ceł od towarów przywożonych do miasta. Znaczenie miała również możliwość ochrony miasta przed obcymi, jako iż na terenie Prus pojawiały się wówczas różnorodne epidemie. W latach 1646 i 1648 naprawiono mury przy Bramie Młyńskiej oraz murowany z cegły most przed Bramą Wysoką. W 1653 roku wymieniono nakrycia dachowe na gankach biegnących u szczytu murów oraz naprawiono most zwodzony zawieszony nad fosą przed Bramą Młyńską. W 1698 roku istniejący w murach wyłom załatano palisadą, a w 1700 roku odbudowano basztę i dużą część muru w pobliżu Bramy Wysokiej, które zawaliły się w poprzednim roku. Dzięki tej trosce, można było skutecznie ochronić miasto przed epidemią dżumy, która siała spustoszenie w latach 1708-1711. W mieście Kętrzynie zmarły wówczas jedynie trzy osoby.
    Zagładę dla miejskich obwarowań przyniosła druga połowa XVIII wieku. Wielki pożar miasta z 1761 roku spowodował rozbiórkę murów obronnych, które stały się źródłem taniego budulca dla odbudowy zniszczonego miasta. Obydwie bramy miejskie zostały rozebrane w pierwszym ćwierćwieczu XIX stulecia.

Architektura

    Mur obronny został wzniesiony na planie nieregularnego czworoboku. W narożniku południowo-zachodnim funkcje obronne pełniła bazylika św. Jerzego, a w południowo-wschodnim zamek. Mury zbudowano z cegły na kamiennym cokole o szerokości ponad 1 metra. Ich wysokość dochodziła do 10 metrów. W późniejszym okresie zwieńczone były daszkiem ponad chodnikiem obrońców, być może wcześniej posiadały jedynie krenelaż. Wzmocnione były 13 basztami, ich rozkład nie jest dzisiaj dokładnie znany, z pewnością umieszczone były w północno – wschodnim i północno – zachodnim narożniku. Do miasta prowadziły dwie bramy: Wysoka i Młyńska na linii północ – południe, oraz dodatkowo przy kościele furta wodna. Tędy wiodła droga do stawu młyńskiego, który był między innymi źródłem wody do gaszenia częstych pożarów. Bramę Młyńską umieszczono w pobliżu zamku, w południowym pasie murów obronnych, chroniły ją zarówno rozlewiska wodne, jak i sama bliskość zamku. Obie umieszczone były w wieżach bramnych, wjazd do Bramy Wysokiej dodatkowo flankowany był dwiema, wysuniętymi przed lico murów, basztami. Po stronie zewnętrznej istniało dość szerokie międzymurze, przed pasem drugiego, niższego muru z dodatkowym przedbramiem. Każdą z bram poprzedzały fosa oraz most zwodzony. System obronny Bramy Wysokiej podyktowany był zapewne słabymi walorami obronnymi terenu, który od strony północnej był stosunkowo płaski.

Stan obecny

    Do dziś najlepiej zachował się fragment fortyfikacji na tyłach kościoła św. Jerzego, w północno-zachodniej części oraz baszta w  północno-wschodnim narożu starego miasta.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Strona internetowa jerzysikorski.pl, Historia miasta Kętrzyn.