Kętrzyn – bazylika św Jerzego

Historia

Rozpoczęcie budowy bazyliki kolegiackiej św. Jerzego w Kętrzynie rozpoczęto w 1359 roku na miejscu dawnej strażnicy krzyżackiej. Początkowo kościół miał postać świątyni salowej, która powiązana była z czworoboczna wieżą obronną murami miejskimi. W związku ze swym obronnym charakterem budowla zaopatrzona została w hurdycje. Z końcem XIV wieku przy ścianie wschodniej dostawiono wieżę dzwonną,  zaś około 1410 roku podwyższono starszą wieżę zachodnią. Wymurowano także szczyty fasady zachodniej. W latach 1470-1485 kościół powiększono i nadano mu formę trójnawowej pseudobazyliki, jednocześnie wzmocniono wieżę zachodnią zaopatrując ją w murowany krenelaż w miejsce pierwotnych drewnianych ganków. Prezbiterium i przylegająca do niego zakrystia powstały po pożarze, który miał miejsce w 1500 roku. W końcowym etapie rozbudowy, staraniem mistrza Matza z Gdańska, kościół otrzymał sklepienia kryształowe. W latach dwudziestych XVI wieku przekształcono go na świątynię luterańską. W 1581 roku huragan zerwał dach wieży zachodniej, a dziesięć lat później spłonęła ona od uderzenia pioruna. W czasie renowacji krenelaż w zniszczonej wieży zachodniej zastąpiono dachem, przebudowano także kaplicę św. Jakuba i wzniesiono chór. Kolejne większe prace renowacyjne przeprowadzono dopiero w XIX wieku i po II wojnie światowej.

Architektura

Bazylika Świętego Jerzego to kościół o cechach obronnych, orientowany, gotycki, murowany z cegły w układzie polskim na podmurówce z kamienia polnego. Posiada układ trójnawowy o pięciu przęsłach. Od południowo-zachodniej strony znajduje się 40-metrowej wysokości wieża strażniczo-obronna wbudowana w narożnik korpusu. Od południa zaś, między zamknięciem nawy bocznej a prezbiterium wbudowana jest 32-metrowej wysokości dzwonnica. Prezbiterium zamknięte jest wielobocznie i wzmocnione wysokimi przyporami, pomiędzy którymi umieszczono duże, ostrołukowe okna. Sklepienie kryształowe w prezbiterium oparte jest na motywie gwiazdy sześcioramiennej natomiast w korpusie nawowym i w kaplicy św. Jakuba sklepienie ma motyw gwiazdy ośmioramiennej.

Stan obecny

Bazylika Świętego Jerzego w Kętrzynie jest najlepiej zachowanym kościołem obronnym na Mazurach i jest jednym z najcenniejszych zabytków architektury sakralnej w Polsce. Współczesna forma kościoła ukształtowana została w wyniku przekształceń w okresie od XIV do XVI wieku. Wstęp do kościoła jest wolny, odpłatnie można także zwiedzić muzeum parafialne, cele więzienne i lapidarium.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Strona internetowa leksykonkultury.ceik.eu, Bazylika Świętego Jerzego w Kętrzynie.