Kazimierz Biskupi – kościół św Marcina

Historia

   Romański kościół św Marcina (pierwotnie pod wezwaniem św. Mateusza) zbudowany został w drugiej połowie XII wieku. Według tradycji jego budowa powiązana miała być z kultem i męczeństwem Pięciu Braci eremitów reguły św. Romualda oraz pustelnią, która miała powstać na miejscu ich śmierci. W rzeczywistości kościół zbudowano w osadzie targowej zlokalizowanej przy lądowym szlaku drogowym, powiązanym z przebiegającym w niewielkiej odległości szlakiem wodnym, łączącym Wielkopolskę z Kujawami i Pomorzem. Z wczesnego okresu funkcjonowania kościoła nie ma o nim żadnej wzmianki. Najwcześniejsza wzmianka datowana jest dopiero na 1418 rok, kiedy to dwukrotnie wymieniony został proboszcz Kazimierza.
   Około 1512 roku kościół został przebudowany w stylu późnogotyckim z fundacji biskupa Jana Lubrańskiego. W następnych wiekach kilkakrotnie ulegał pożarom, między innymi w 1613 roku i w trakcie potopu szwedzkiego z 1656 roku.  Na początku XVIII wieku został spalony przez szwedzkie wojska Karola XII, następnie odbudowany, ponownie spalony  w 1792 roku i w 1859 powiększony. Wtedy to uzyskał nową, brzydką fasadę zachodnią oraz kruchtę po stronie południowej. W latach 1898-1911 kościół poddawany był kolejnym remontom, lecz w trakcie II wojny światowej po ograbieniu wykorzystywany był jako magazyn zboża. Powojenną restaurację przeprowadzono w 1988-1989 i 1995 roku.

Architektura

   Kościół zbudowany został we wschodniej części wsi na planie prostokąta o długości 11,5 metra z nieobrobionych głazów granitowych, a częściowo z ciosów piaskowca. Po stronie wschodniej do nawy dostawiono węższe, zakończone półkolistą apsydą prezbiterium. Zarówno nawę jak i prezbiterium posadowiono na cokole utworzonym z czterech rzędów otoczaków, na których spoczęły dwa rzędy dużych ciosów.
   Na początku XVI wieku nawę przedłużono o około 7 metrów w kierunku zachodnim. W trakcie rozbudowy korzystano częściowo z cegły, częściowo z piaskowca pochodzącego z rozebranej fasady. Wówczas także od północy dobudowana została zakrystia i skarbczyk. Przybudówka ta pokrywa całą dolną część prezbiterium oraz wschodni fragment nawy kościoła. Składa się z dwóch odrębnych części, spiętych jedną północną elewacją. Zakrystia otrzymała wewnątrz sklepienie kolebkowe z lunetami.

Stan obecny

   Z okresu romańskiego zachowała się apsyda, ściany prezbiterium i dolne partie murów nawy. Od południa zobaczyć można zamurowany romański portal, a na oszkarpowanych ścianach zachowane są pozostałości przemurowanych ostrołukowych okien oraz średniowieczne gmerki. Z okresu gotyckiego widoczna jest zachodnia część nawy oprócz fasady oraz zakrystia.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Jarzewicz J., Kościoły romańskie w Polsce, Kraków 2014.
Maluśkiewicz P., Gotyckie kościoły w Wielkopolsce, Poznań 2008.
Różański A., Jednoprzestrzenne kościoły romańskie z terenu Wielkopolski, Poznań 2010.

Strona internetowa zabytek.pl, Kościół katolicki pw. św. Marcina Biskupa Kazimierz Biskupi.