Kazimierz Biskupi – klasztor bernardyński

Historia

   Kościół św. Jana i Pięciu Braci Męczenników wraz z klasztorem bernardynów został ufundowany w 1514 roku przez Jana Lubrańskiego i jego brata Mikołaja, właścicieli Kazimierza Biskupiego. Miało być to miejsce kultu świętych, których relikwie, dzięki staraniom biskupa, udało się sprowadzić w 1536  roku.
   W 1518 roku ukończono prace przy prezbiterium kościoła. Początkowo zabudowania klasztorne były drewniane, jednak wkrótce budynki przebudowano na murowane. Wznoszenie klauzury zakończyło się w okolicy 1520 roku (data na portalu w krużgankach), natomiast budowa korpusu nawowego kościoła przedłużyła się nieco na skutek napływania wody do wykopywanych fundamentów. Konsekrację ukończonej budowli przeprowadził biskup Jan Latalski, urzędujący między 1525 a 1536 rokiem, a w 1536 roku poświęcona została kaplica św. Anny przystawiona do nawy od południa, lecz rozebrana w XVIII wieku.
   W latach 1621-1624 rozbudowano wydłużone skrzydło północne, lecz niestety wkrótce okres wojen potopu szwedzkiego doprowadził do zniszczenia kompleksu klasztornego. Odbudowany został on w drugiej połowie XVII wieku. Wzniesiono wówczas także nowe krużganki oraz wieżę bramną, pełniącą jednocześnie rolę dzwonnicy. W 1898 roku doszło do zamknięcia klasztoru przez władze carskie, lecz już w 1921 roku na jego teren przybyli obecni gospodarze, Misjonarze Świętej Rodziny. Podczas II wojny światowej mieścił się tu utworzony przez Niemców obóz dla księży polskich.

Architektura

   Gotycki kościół św. Jana otrzymał formę jednonawową, z nieco węższym, dwuprzęsłowym, zamkniętym trójbocznie na wschodzie prezbiterium. Jego nawę i prezbiterium przykryły jednolite ośmioramienne sklepienia gwiaździste, natomiast obie części połączono stosunkowo wąskim łukiem tęczowym o krawędziach ozdobionych ćwierćwałkami. Sklepienia osadzono na ceramicznych odcinkach gzymsów, umieszczonych na gładkich ścianach. Od strony zewnętrznej całą bryłę kościoła opięto przyporami, a elewację zachodnią zwieńczył monumentalny szczyt. Otrzymał on postać schodkową z wyrastającymi organicznie parami sterczyn (częściowo rekonstruowanych), nie odpowiadających ustawionym na kant lizenom, tworzącym w niższej partii wysokie dwułuczne blendy. Dodatkowo blendy te przecięto w poziomie dwoma dekoracyjnymi pasami ceramicznych fryzów. Obie części szczytu bardzo zgrabnie połączono, gdyż kanty lizen przeszły płynnie w ościeża blend.
   Przylegający do kościoła gotycki klasztor wzniesiono na planie podkowy, od strony północnej. Jego budynki wydzieliły niewielki kwadratowy wirydarz. W dwóch pomieszczeniach skrzydła wschodniego, zakrystii i dawnym skarbcu, zachowały się gotyckie sklepienia gwiaździste. Natomiast w krużgankach zachowały się dwa późnogotyckie portale: drewniany z 1520 roku oraz kamienny z 1508 roku.

Stan obecny

   Kościół i klasztor bernardyński w Kazimierzu Biskupim należy do najlepiej zachowanych kompleksów monastycznych w Wielkopolsce. Współcześnie jego zabudowania zajmuje Wyższe Seminarium Duchowne oraz niewielkie muzeum misyjne, zawierające między innymi zbiory etnograficzne i przyrodnicze.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Architektura gotycka w Polsce, red. T. Mroczko i M. Arszyński, Warszawa 1995.
Kowalski Z., Gotyk wielkopolski. Architektura sakralna XIII-XVI wieku, Poznań 2010.
Maluśkiewicz P., Gotyckie kościoły w Wielkopolsce, Poznań 2008.

Strona internetowa regionwielkopolska.pl, Kościół klasztorny Misjonarzy Świętej Rodziny pw. św. Jana Chrzciciela i Pięciu Braci Męczenników w Kazimierzu Biskupim.