Kamień Pomorski – konkatedra św Jana Chrzciciela

Historia

   Katedrę ufundował w 1176 roku książę pomorski Kazimierz I w związku z przeniesieniem siedziby biskupów pomorskich z pobliskiego Wolina. Pierwotnie świątynia była wznoszona w stylu romańskim. W latach 1180-1210 wzniesiono prezbiterium i chór z transeptem, a do zasadniczego korpusu dobudowano zakrystię. Kruchtę południową wybudowano w latach 1230-1250. W 1308 roku nieukończoną budowlę zniszczyły wojska brandenburskie. Po wznowieniu prac, budowę bazyliki kontynuowano w stylu gotyckim. Po 1310 roku wzniesiono krużganki po północnej stronie, a w latach 1325-1350 nad skrzydłem wschodnim katedry dobudowano pomieszczenie gotyckie, w którym w późniejszych czasach mieścił się katedralny skarbiec. Na początku XIV wieku powstały malowidła na sklepieniu prezbiterium oraz w apsydzie. W tym samym czasie zbudowano korpus bazylikowy na pierwotnym fundamencie romańskim, gotycką ceglaną wieżę i lektorium przed prezbiterium. W 1419 roku zbudowano przylegającą do nawy południowej kaplicę Lepelów. Kościół ukończono pod koniec XV wieku. Zbudowano wówczas przylegający do prezbiterium od strony południowej kapitularz.
   W 1535 katedra przeszła w ręce kościoła ewangelickiego. Podczas wojny trzydziestoletniej doszło do zniszczenia wnętrza, lecz dzięki hojności księcia Ernesta Bogusława von Croya świątynia w drugiej połowie XVII wieku uzyskała nowe barokowe wyposażenie. W 1802 roku zburzona została gotycka wieża katedry. Nową neogotycką dzwonnicę wzniesiono w 1855 roku, przeprowadzono także prace renowacyjne. W latach 60-tych XX wieku dokonano regotyzacji i renowacji świątyni.

Architektura

   Katedra jest romańsko – gotycką budowlą wzniesioną z cegły w wątku wendyjskim i kwadr granitowych w dolnych partiach transeptu. Kościół jest trójnawowy z kwadratowym prezbiterium zakończonym apsydą.  Od północy przylega dwuprzęsłowa zakrystia i krużganki z piętrowym skrzydłem wschodnim, otaczające wirydarz. Na południu znajduje się kapitularz na planie kwadratu i kruchta. Od zachodu bryłę zamyka nowożytna wieża. Katedra przy względnej prostocie projektu, zadziwia różnorodnością szczegółów: wąskie ostrołukowe okna o różnych formach, arkadowe gzymsy, lizeny, czy późnogotyckie attyki. Ściany gotyckiego korpusu opięte są przyporami, między którymi umieszczono duże trójdzielne, ostrołukowe okna. Elewacja nawy południowej zwieńczona jest ażurową attyką, złożoną z trójkątnych szczytów o bogatej dekoracji. Kościół nad prezbiterium, transeptem i nawą główną nakrywają dachy dwuspadowe, nawy boczne nakryte są natomiast dachami jednospadowymi.
   Wnętrze prezbiterium, transeptu i część nawy nakrywają sklepienia krzyżowo-żebrowe, nawa południowa nakryta jest sklepieniem gwiaździstym. Nawa główna otwarta jest do naw bocznych wielkimi ostrołukowymi arkadami. Na sklepieniu prezbiterium i nawy głównej zachowały się fragmenty polichromii z I połowy XIV wieku. W ołtarzu głównym umieszczony jest późnogotycki tryptyk z około 1520 roku, a w północnym ramieniu transeptu ustawiona jest wczesnogotycka chrzcielnica z XIV wieku. W łuku tęczy znajduje się gotycki krucyfiks z połowy XV wieku. Na ścianie południowego ramienia transeptu zawieszone są obrazy ze scenami pasyjnymi z 1527 roku.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Jarzewicz J., Kościoły romańskie w Polsce, Kraków 2014.
Pilch.J, Kowalski S., Leksykon zabytków Pomorza Zachodniego i ziemi lubuskiej, 2012.
Sztuka polska przedromańska i romańska do schyłku XIII wieku, red. M. Walicki, Warszawa 1971.

Strona internetowa zabytkowekoscioly.net, Kamień Pomorski, katedra św. Jana Chrzciciela.