Kałków – kościół św Jerzego

Historia

   Kościół św Jerzego w Kałkowie powstał około połowy XIII wieku. Proboszcz we wsi wzmiankowany był w 1295 roku, sam kościół dopiero w 1300 roku. W XVIII wieku dobudowano do niego kaplicę od strony północnej, a w XIX wieku kruchtę zachodnią. W pierwszej połowie XX wieku został ponownie przebudowany, tym razem znacznie przedłużono prezbiterium.

Architektura

   Kościół usytuowano na niewielkim, odgrodzonym wzniesieniu w centrum wsi. Jest to romańsko – gotycka świątynia zbudowana z cegły w układzie wendyjskim i z piaskowca użytego w elementach dekoracyjnych i konstrukcyjnych, na planie krzyża równoramiennego, z wieżą nad jednoprzęsłową nawą, transeptem i prezbiterium, flankowanym przez dwa aneksy.
   Ściany kościoła opięto lizenami przypominającymi zredukowane szkarpy, a prezbiterium obwiedziono gzymsem koronującym i podwójnym fryzem. Masywna wieża zakończona została arkadowym fryzem i krenelażem. W południowej części transeptu znajduje się wczesnogotycki portal uskokowy. Pierwotnie zwieńczony był wimpergą, zachowaną do dziś jedynie częściowo. Niezachowana ściana wschodnia zwieńczona była szczytem rozczłonkowanym trzema płaskimi, ostrołukowym blendami. Wzmacniały ją dwie jednouskokowe, narożne przypory, między którymi znajdowało się ostrołukowe okno.
   Wnętrza kościoła przykryte są sklepieniami krzyżowymi i krzyżowo-żebrowymi, wspartymi na służkach o kamiennych głowicach kielichowych. Na północnej ścianie prezbiterium zachowały się polichromie figuralne pochodząca z końca XIV wieku,  nieco młodsze, bo z drugiej połowy XV wieku, znajdują się na ścianie szczytowej południowego ramienia transeptu.

Stan obecny

    Zachowany został do dnia dzisiejszego średniowieczny układ przestrzenny budowli, podobnie jak wszystkie ważniejsze podziały strukturalno-dekoracyjne (lizeny, fryzy, służki) oraz sklepienia prezbiterium i transeptu, lecz niestety wyburzona została ściana wschodnia podczas dostawiania w latach 1931-1932 korpusu przedłużającego prezbiterium. Strona zachodnia kościoła została przysłonięta nowożytną kruchtą.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Jarzewicz J., Kościoły romańskie w Polsce, Kraków 2014.
Pilch J, Leksykon zabytków architektury Górnego Śląska, Warszawa 2008.
Świechowski Z., Architektura na Śląsku do połowy XIII wieku, Warszawa 1955.