Kalisz – gród na Zawodziu

Historia

   Gród na Zawodziu powstał w bagnistej pradolinie Prosny około IX/X wieku, choć nieprzerwane osadnictwo na terenie Kalisza stwierdzono już od okresu neolitu przez epokę brązu, wczesną epokę żelaza, okres przedrzymski i okres wpływów rzymskich. Powyższe fakty oraz podobieństwo średniowiecznej nazwy Kalisza do antycznej Kalisii, wzmiankowanej w 158 roku n.e. przez Klaudiusza Ptolemeusza, są powodem uznawania Kalisza za najstarszy ośrodek w Polsce.
  Powstanie grodu ożywiło rozwój istniejącej już osady rzemieślniczej z kościołem św. Wojciecha oraz utworzenie obok otwartej osady targowej. Zespół obu osad z czasem stał się jednym z ważniejszych politycznie i handlowo grodów kasztelańskich. Wedle kroniki Galla Anonima w 1106 roku Bolesław Krzywousty zdobył i spalił gród po walce z bratem Zbigniewem. Największy rozwój Zawodzie przeżywało za czasów Mieszka III Starego, który rozbudował grodzisko, a w połowie XII wieku ufundował nową, murowaną świątynię na miejscu starszej drewnianej. Po śmierci księcia, przez 30 lat trwały zatargi i walki o prawa do ziemi kaliskiej. W 1233 roku Henryk Brodaty najechał zbrojnie ziemię wielkopolską, zniszczył kaliski gród na Zawodziu, po czym wzniósł nowy ok. 1,5 km na północ, gdzie znajduje się obecnie centrum Kalisza. Od tego czasu stary, zniszczony gród ulegał stopniowej degradacji. Ostateczny kres osadzie położył najazd Krzyżaków w 1331 roku.

Architektura

   Gród z IX wieku był niewielki założeniem o kształcie zbliżonym do owalu. W X – XI wieku dokonano zmian w jego rozplanowaniu. Gród powiększono i podzielono na część sakralną i część rezydencjonalno-administracyjną. Funkcje mieszkalne i gospodarcze przejęły liczne osady otwarte na Zawodziu i Starym Mieście. Pod koniec XII wieku, z powodu częstych powodzi, zmniejszono powierzchnię grodu i znacznie podwyższono umocnienia obronne. W ciągu umocnień zbudowano wieżę obronną na kamiennych fundamentach.
   Kościół  św. Pawła był romańską, murowaną świątynią, składającą się z pojedynczej nawy, półkolistego prezbiterium i wysokiej wieży. Wewnątrz nawy, po stronie zachodniej znajdowała się empora.

Stan obecny

   Obecnie na terenie średniowiecznego grodu na Zawodziu w Kaliszu mieści się Rezerwat Archeologiczny “Kaliski gród Piastów”, będący oddziałem Muzeum Okręgowego Ziemi Kaliskiej. Odtworzono bramę wjazdową z częstokołem i mostem nad fosą. W ciągu zachowanego do dziś wału obronnego zrekonstruowano wieżę. Odbudowano również fragment dawnych umocnień drewniano-ziemnych i odtworzono fundamenty romańskiej świątyni, we wnętrzu której zaznaczono zarys wcześniejszego, drewnianego kościoła. Zbudowano również siedem budynków mieszkalnych, różniących się wielkością, konstrukcją ścian oraz pokryciem dachów, a także przeznaczeniem. Są to chaty: rymarza, komesa, wdowy tkaczki, chata służebna, chata rycerza, kowala i garncarza. Uwzględniono również rekonstrukcję grobu kurhanowego, a nawet odtworzono łodzie dłubanki. Można także wziąć udział w licznych imprezach plenerowych, odbywających się na terenie grodu.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Strona internetowa cit.kalisz.pl, Kaliski Gród Piastów Zawodzie-Oddział Muzeum Okręgowego.