Kałdus – gród

Historia

   Wczesnośredniowieczny zespół osadniczy w Kałdusie był obok Gdańska najważniejszym centrum osadniczym na Pomorzu Wschodnim we wczesnym średniowieczu. O jego szczególnym znaczeniu strategicznym i politycznym decydowało dogodne położenie na skrzyżowaniu dwóch głównych szlaków handlowych: nadwiślańskiego i rusko-bałtyckiego. W I połowie XI wieku funkcjonował tu ośrodek władzy politycznej Bolesława Chrobrego i Mieszka II składający się z grodu z wałem obronnym, osady podgrodowej, osady wiejskiej oraz cmentarzyska. Rozpoczęto także budowę bazyliki. Zagadką pozostaje funkcja, jaką pełniło tak wielkie założenie sakralne ufundowane na peryferiach państwa wczesnopiastowskiego. Bazyliki nie ukończono, wzniesiono mury do wysokości około 1 metra, po czym budowy zaniechano, prawdopodobnie  w związku z reakcją pogańską po 1034 roku. Ostateczny kres grodu miał miejsce w latach 20-tych XIII wieku, kiedy to Prusowie zdobyli go i spalili. Także strażnica krzyżacka która powstała w latach 40-tych XIII stulecia została szybko rozebrana.

Architektura

   Wał grodu miał kształt nerkowaty o wymiarach u podstawy: długość od wewnętrznej 100 metrów, od zewnętrznej 140 metrów, szerokość u podstawy 50 metrów, a wysokość od strony wschodniej 15 metrów.
  Ściany świątyni grodowej, miejscami zachowane do wysokości jednego metra, zbudowane były z kamienia łamanego. Wyjątkowo duże gabaryty budowli o długości około 36-37 metrów i szerokości około 15 metrów, można porównać jedynie z wielkością świątyń katedralnych istniejących w tym czasie w Gnieźnie oraz Poznaniu. Posiadała ona trzy nawy, trzy absydy, w tym dwie boczne i jedną główną wysuniętą w kierunku wschodnim oraz niewielki aneks zakończony półkolistą absydą usytuowany od strony zachodniej.

Stan obecny

   Obecnie wzniesienie objęte jest ochroną jako rezerwat roślinności stepowej Góra św. Wawrzyńca. Nie zachowały się na nim żadne relikty zabudowy, lecz samo grodzisko jest czytelne.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Strona internetowa odznaka.kuj-pom.bydgoszcz.pttk.pl, Góra św. Wawrzyńca W Kałdusie.