Jerzmanki – kościół św Franciszka

Historia

   Kościół św. Franciszka zbudowany został w drugiej połowie XIII wieku, a po raz pierwszy wspomniano o nim w źródłach pisanych w 1346 roku. Z 1516 roku zachowała się informacja o odrzuceniu przez radę miasta prośby parafii o przeprowadzenie kwesty na rzecz kościoła. Wynika stąd, iż musiał się on już wówczas znajdować w nie najlepszym stanie. W latach 1532-1945 budowla znajdowała się w rękach luteran. W XVI wieku kościół został ozdobiony późnogotyckim sklepieniem w nawie, natomiast w czasach nowożytnych do świątyni przystawiono aneksy południowe.

Architektura

   Podczas budowy kościoła w Jerzmankach zastosowano rzadko spotykane rozwiązanie architektoniczne, mianowicie wysoką wieżę usytuowano pomiędzy czworoboczną nawą (10,2×8 metrów) a dużo mniejszym prezbiterium (4,5×4,4 metra) na planie kwadratu po stronie wschodniej. Wieża otrzymała formę czworoboczną (4,6×4,6 metra), na dwóch górnych kondygnacjach przechodzącą w ośmiobok. Przemieszczanie pomiędzy piętrami umożliwiła kręcona klatka schodowa w narożniku pomiędzy nawą a wieżą. Kościół wzniesiony został z ciemnego, łamanego bazaltu układanego regularnymi warstwami, natomiast naroża i krawędzie szczytu ujęto ciosami z piaskowca. Z tego drugiego wzniesiono również arkady łączące wnętrze wieży z prezbiterium i nawą, jak również ościeża okienne i portalowe, żebra, służki i wsporniki. Na ościeżach okiennych umieszczono znaki kamieniarskie.
   Wejście do kościoła umieszczono w południowej ścianie nawy we wspaniałym kamiennym portalu składającym się z dwóch kręconych kolumienek, przechodzących w ostrołukową archiwoltę. Pomieszczenie pod wieżą i w prezbiterium przykryto sklepieniami krzyżowymi z żebrami spływającymi na narożne kolumienki o kapitelach pokrytych dekoracją roślinną. Nawa pierwotnie zwieńczona była stropem drewnianym, w XVI wieku zastąpionym późnogotyckim sklepieniem sieciowym, opartym na wspornikach figuralnych.

Stan obecny

   Nowożytne przebudowy jedynie w niewielkim stopniu zatarły pierwotny kształt budowli. Ograniczyły się one do przystawienia szeregu pomieszczeń przystawionych do nawy i wieży oraz przykrytych wspólnym dachem, po stronie południowej. Poszerzeniu uległy niestety otwory okienne w południowej ścianie nawy i wieży oraz wydłużeniu w ścianie północnej nawy (w związku z umieszczeniem tam empory).

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Pilch J., Leksykon zabytków architektury Dolnego Śląska, Warszawa 2005.
Świechowski Z., Architektura na Śląsku do połowy XIII wieku, Warszawa 1955.