Jelenin – kościół św Mikołaja

Historia

   Kościół św. Mikołaja zbudowany został w ostatniej ćwierci XIII wieku. W latach 1540 – 1668 przejęty został przez społeczność ewangelików, która jeszcze w XVI stuleciu założyła późnogotyckie sklepienia w nawie i w prezbiterium. Kolejnymi właścicielami byli jezuici oraz augustianie, którzy władali kościołem aż do kasacji dóbr zakonnych w 1810 roku. W XVIII stuleciu przekształcono okna kościoła i dobudowano do niego kruchtę i zakrystię. Około 1900 roku budowlę częściowo regotyzowano. Po II wojnie światowej, w latach 1975-1976, przeprowadzono prace remontowe.

Architektura

   Kościół zbudowany został z kamieni polnych, przy użyciu także niewielkich ilości cegieł w obramieniach okiennych. Otrzymał wydłużoną, prostokątną w planie nawę o wewnętrznych wymiarach 15,1 x 9,3 metra oraz węższe, czworoboczne prezbiterium po stronie wschodniej, posiadające wymiary 7,7 x 5,8 metra. W okresie późnego gotyku kościół powiększono o wieżę po stronie zachodniej.
   Wnętrze kościoła pierwotnie oświetlały wąskie, obustronnie rozglifione okna o półkolistych zwieńczeniach i bardzo małych prześwitach, przeprute w północnych i południowych ścianach nawy i prezbiterium. Wyróżniało się wschodnie okno w prezbiterium, także wąskie i obustronnie rozglifione, ale dużo wyższe, sięgające w partię szczytową. Nawa początkowo przykryta była płaskim, drewnianym stropem, prezbiterium zaś drewnianą kolebką.
   W okresie późnogotyckim nad prezbiterium założono sklepienie krzyżowe oraz zamurowano okno północne. Nawa otrzymała wówczas sklepienie sieciowe, podparte pośrodku na dwóch ośmiobocznych filarach, przez co uzyskała układ dwunawowy. Założenie tego sklepienia spowodowało także konieczność zamurowania okien późnoromańskich oraz przeprucie nowych, późnogotyckich.

Stan obecny

   Do czasów współczesnych dobrze zachował się układ murów z częścią otworów okiennych. Przetrwało w pierwotnej formie, choć obecnie zamurowane, okno wschodnie prezbiterium, jedno okno w południowej ścianie prezbiterium, okno północne w prezbiterium, oraz zamurowane okna w nawie. Okna późnogotyckie niestety zostały przekształcone w okresie nowożytnym, a bryłę kościoła przysłonięto nowymi przybudówkami: zakrystią od północy i kruchtą od południa. We wnętrzu przetrwało sklepienie późnogotyckie, zaś na ścianach szczytowych prezbiterium widać otynkowane powierzchnie, które wyznaczały zasięg pierwotnej drewnianej kolebki.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Kowalski S., Zabytki województwa zielonogórskiego, Zielona Góra 1987

Kozaczewski T., Wiejskie kościoły parafialne XIII wieku na Śląsku, t. 2, Wrocław
Pilch J., Kowalski S., Leksykon zabytków Pomorza Zachodniego i ziemi lubuskiej, Warszawa 2012.