Jelenia Góra – bazylika św Erazma i Pankracego

Historia

   Nie ma pewności kiedy w Jeleniej Górze wzniesiono pierwszy kościół parafialny. Wiadomo jedynie, iż spłonął on w 1303 roku, a na jego miejscu wzniesiono nowy, gotycki. Wpierw około 1380 – 1400 zbudowano prezbiterium i mury obwodowe korpusu nawowego, następnie w pierwszej połowie XV wieku ukończono nawy i zasklepiono prezbiterium oraz dobudowano zachodnią wieżę.
   W 1549 roku dach oraz wieża zostały zniszczone przez pożar. Odbudowano je w trakcie kolejnych trzech lat, przy czym w trakcie prac poświadczeni są mistrzowie Lucas ze Świdnicy oraz Hans Körner. Prawdopodobnie pracowali oni także przy zasklepieniu nawy głównej kościoła. Budynek był już wówczas użytkowany przez protestantów. W 1654 roku wrócił w ręce katolików za sprawą sprowadzonych do miasta jezuitów, z inicjatywy których dokonano również renowacji. W pierwszej połowie XVIII wieku przeprowadzono barokizację wnętrza, a w XIX stuleciu i parokrotnie po drugiej wojnie światowej poddano świątynię remontom.

Architektura

   Kościół usytuowano we wschodniej części lokacyjne miasta, blisko miejskich murów obronnych. Nadano mu formę orientowanej względem stron świata bazyliki z pięcioprzęsłowym, trójnawowym korpusem oraz długim, piecioprzęsłowym prezbiterium, równym wysokością nawie głównej i zakończonym od wschodu wielobocznie. Do północnej ściany prezbiterium przystawiono zakrystię, a od południa w narożu korpusu i prezbiterium dwuprzęsłową kaplicę, otwartą do nawy arkadą. Fasadę zachodnią poprzedziła wieża na planie kwadratu, w przyziemiu otwarta arkadami, natomiast w górnych kondygnacjach ośmioboczna. Zaraz obok niej usytuowano wieloboczną wieżyczkę z klatką schodową. Całość budowli wzmocniono licznymi przyporami.
   Od zachodu w przyziemiu wieży umieszczono gotycki, uskokowy portal o bogatym profilowaniu. Kolejny portal znalazł się w elewacji południowej prezbiterium – uskokowy, zwieńczony rzeźbionym tympanonem i bogato zdobionymi konsolami po bokach, niegdyś mieszczącymi rzeźbione figury. Otwory okienne kościoła otrzymały różne formy, ale w większości ostrołukowe, umieszczone w rozglifionych niszach i opatrzone kamiennymi maswerkami.
   Wewnątrz arkada łuku tęczowego otrzymała formę ostrołukową, bogato profilowaną, podobnie jak arkady międzynawowe. Nawę główną i prezbiterium zwieńczono późnogotyckim sklepieniem sieciowym, wspartym na krótkich służkach zakończonych wspornikami w kształcie masek. Nawy boczne, zakrystię, kaplicę oraz przyziemie wieży otrzymało sklepione krzyżowo-żebrowo.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Pilch J., Leksykon zabytków architektury Dolnego Śląska, Warszawa 2005.
Strona internetowa zabytek.pl, Kościół par. św. Erazma i Pankracego Jelenia Góra.