Inowłódz – kościół św Idziego

Historia

   Kościół wzniesiony został w stylu romańskim na przełomie XI/XII wieku, prawdopodobnie z fundacji Bolesława Krzywoustego. Według tradycji św. Idzi miał wysłuchać jego próśb i przyczynić się swoim wstawiennictwem do przyjścia na świat długo oczekiwanego przez księcia potomka. Kościół pełnił funkcję parafii do 1520 roku, kiedy to w centrum miasteczka wybudowano drugą świątynię. Z czasem romańska popadła w zapomnienie a jej stan systematycznie się pogarszał. Na początku XX wieku świątynia była zniszczona, a jej dach pokryty był słomą. Prace restauracyjne przeprowadzono w okresie międzywojnia według projektu Wilhelma Henneberga. Wprowadzono wtedy wiele elementów obcych wcześniejszej architekturze kościoła: podwyższono o jedną kondygnację wieżę, w nawie od strony zachodniej na miejscu otwartej arkady wybudowano emporę, a w apsydzie nie dodano okien.

Architektura

   Kościół został wzniesiony z ciosów czerwonego piaskowca o niezbyt dużych, zróżnicowanych rozmiarach z większymi blokami w narożach. Usytuowano go na lekkiej pochyłości terenu, tuż przy urwistej, południowej krawędzi płaskowyżu, piętrzącego się nad doliną Pilicy. Niegdyś otoczony był cmentarzem.
   Składa się z cylindrycznej, zachodniej wieży oraz jednoprzestrzennej prostokątnej nawy, zakończonej od wschodu apsydą. Wieża pierwotnie była niższa o jedną kondygnację, a apsyda posiadała romańskie okno. Elewacje rozczłonkowane są jedynie niewielkimi oknami i portalem o prostych ościeżach i gładkim tympanonie po stronie północnej. W górnej partii ścian biegnie, zrekonstruowany na podstawie odnalezionych reliktów, fryz arkadowy.
   Wewnątrz zachodnią cześć nawy zajmuje zrekonstruowana empora, wspierająca się na dwóch arkadach opartych na środkowym filarze. Dostępna była kręconymi, kamiennymi schodami we wnętrzu wieży, które dochodziły tylko do poziomu posadzki empory. Cechą charakterystyczną było to, że wnętrze wieży łączyło się z trybuną nie wąskim przejściem, ale otwierało się szeroką i wysoko zawieszoną arkadą.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Dzieje budownictwa w Polsce według Oskara Sosnowskiego, t. 1, Świechowski Z., Zachwatowicz J., Warszawa 1964.

Jarzewicz J., Kościoły romańskie w Polsce, Kraków 2014.
Tomaszewski A., Romańskie kościoły z emporami zachodnimi na obszarze Polski, Czech i Węgier, Wrocław 1974.