Gubin – kościół św Wawrzyńca

Historia

   Pierwsze wzmianki o kościele, który pierwotnie posiadał wezwanie św. Wawrzyńca, pochodzą z 1324 roku. Po zniszczeniach wywołanych czternastowiecznymi trzęsieniami ziemi, budowlę częściowo rozebrano, zaś na jej miejscu rozpoczęto wznoszenie nowego gotyckiego kościoła. Prace ciągnęły się aż do XVI wieku jednak w ich efekcie powstał jeden z najokazalszych kościołów na Dolnych Łużycach. Wpierw na początku XIV wieku rozbudowano prezbiterium, które przedłużono w kierunku wschodnim i dobudowano do niego zakrystię. U schyłku XIV stulecia populacja miasta znacznie się zwiększyła, a dotychczasowy kościół stał się niewystarczający dla zwiększonej liczby wiernych. Aby rozwiązać ten problem, rozpoczęto kolejną przebudowę, w efekcie której wzniesiono dużą, trójnawową, halową świątynię. Ostatnią przebudowę wykonano w latach 1508-1560. W 1520 roku rozebrano dwie romańskie wieże, budując jedną wielką, pośrodku zachodniej fasady.  Na koniec wzniesiono nowe filary w zachodniej części i założono późnogotyckie sklepienia.
   Wnętrze świątyni było kilkukrotnie przebudowywane m.in. w 1594 i 1706 roku oraz w latach 1842-1844, jednak zasadniczy kształt budowli przetrwał do XX wieku. Podczas II Wojny Światowej świątynia uległa zniszczeniu i mimo późniejszych starań władz miejskich, po wojnie nie udało się jej przywrócić do dawnej świetności. Zabezpieczona została jako trwała ruina.

Architektura

   Pierwotny kościół z XIII wieku był romańską trójnawową bazyliką z dwoma wieżami po stronie zachodniej oraz z wąskim prezbiterium zamkniętym ścianą prostą po stronie wschodniej.
   Kościół gotycki, którego budowę rozpoczęto w XIV wieku na miejscu wcześniejszej świątyni, jest  orientowany, murowany z  cegły, trójnawowy. Halowy, czteroprzęsłowy korpus łączy  się z  tej  samej szerokości prezbiterium z  obejściem zamkniętym poligonalnie. Wnętrze obiega wieniec kaplic nakrytych pulpitowymi daszkami. Od  północy przylega zakrystia, a  od  zachodu sześciokondygnacyjna, zwieńczona attyką wieża. Jej elewacje zostały ozdobione licznymi blendami i osiągnęły wysokość 53 metrów. Kościół posiada imponujące gabaryty: 60 metrów długości i 30 metrów szerokości oraz kubaturę 38 tyś. m3. Wnętrza zwieńczono sklepieniami sieciowymi i gwiaździstymi w nawach i prezbiterium oraz krzyżowo – żebrowym w zakrystii.

Stan obecny

   Do dzisiaj zachowały są  mury obwodowe kościoła na  całej ich  wysokości wraz  z  przyporami, filarami, a  ponadto wieża, zakrystia  z  dwuprzęsłowym sklepieniem krzyżowo-żebrowym, oraz  kaplice między przyporami, zabezpieczone daszkami i przekryte sklepieniami gwiaździstymi i sieciowymi. W ostatnich latach budowla poddana została częściowej restauracji w efekcie której udostępniono do zwiedzania wieżę kościelną.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Kowalski S., Zabytki architektury województwa lubuskiego, Zielona Góra 2010.
Kozaczewska H., Średniowieczne kościoły halowe na Śląsku [w:] Kwartalnik Architektury i Urbanistyki, 1-4, Warszawa 2013.

Strona internetowa zabytek.pl, Kościół farny pw. św. Wawrzyńca, następnie pw. św. Trójcy Gubin.