Grzybno Chełmińskie – kościół św Michała

Historia

   Pierwsza wzmianka o Grzybnie jako o krzyżackim folwarku pochodzi z 1381 roku. Początkowo należało do komturstwa unisławskiego, a następnie do komturstwa starogrodzkiego. Parafia została założona prawdopodobnie przez Krzyżaków na przełomie XIII i XIV wieku i najpewniej w tym okresie rozpoczęto budowę kościoła. Prace nad nim trwały do około pierwszej ćwierci XIV wieku, lecz już w XV wieku przebudowano go używając cegły. W 1454 roku Jan Bażyński oraz Związek Pruski nadali wieś wraz ze świątynią burmistrzowi Chełmna Piotrowi Bischofsheim, a od 1505 roku Grzybno stało się własnością biskupów chełmińskich. W XVII wieku przebudowano zakrystię, prawdopodobnie w ramach większej renowacji po bliżej nieznanych zniszczeniach wojennych, natomiast w XIX stuleciu dobudowano od strony południowej kruchtę. Kościół odnawiano w 1699, 1756, 1895 oraz w 1993 roku.

Architektura

   Kościół usytuowany został na niewielkim wzniesieniu, we wschodniej części wsi. Zbudowano go w stylu gotyckim jako orientowaną, jednonawową budowlę wzniesioną na rzucie wydłużonego prostokąta bez wydzielonego zewnętrznie prezbiterium, z kwadratową wieżą od zachodu i zakrystią po stronie północnej. Korpus przykryto dwuspadowym dachem, przechodzącym połacią także na zakrystię, natomiast wieżę dachem namiotowym.
   Kościół wzniesiono z kamieni polnych, lecz szczyt wschodni, częściowo przypory oraz portal wymurowano z cegły. Użyte do budowy kamienie nie zostały obrobione, jedynie od strony lica muru zewnętrznego wygładzone. Ozdobną formę w XV wieku otrzymała elewacja wschodnia z wysoką, ostrołukową blendą mieszczącą półkoliste okno, zwieńczoną szczytem schodkowym nawiązującym do szczytu katedry chełmżyńskiej, podzielonym pięcioma wnękami w których umieszczono bliźnie ostrołukowe blendy. W elewacji zachodniej wydzielono odsadzką dwuuskokowe półszczyty flankujące dwukondygnacyjną wieżę. W dłuższych ścianach korpusu rozmieszczono ostrołuczne i lekko rozglifione otwory okienne. Wnętrze kościoła pierwotnie przykryte było drewnianym stropem.
   Dolna kondygnacja wieży została zbudowana z kamieni polnych. Umieszczono w niej gotycki, ostrołukowy portal, a naroża wzmocniono wysokimi, jednouskokowymi przyporami. Obecna górna, drewniana część wieży powstała zapewne dopiero pod koniec XVII wieku.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Mroczko T., Architektura gotycka na ziemi chełmińskiej, Warszawa 1980.
Strona internetowa  grzybno.parafia.net.pl, Grzybno i kościół parafialny pw. Św. Michała Archanioła.
Strona internetowa zabytek.pl, Kościół parafialny pod wezwaniem św. Michała Archanioła Grzybno.