Grywałd – kościół św Marcina

Historia

   Kościół św Marcina w Grywałdzie wzniesiono w drugiej połowie XV wieku na miejscu wcześniejszej świątyni. Legenda głosi, że jeszcze wcześniej w tym właśnie miejscu znajdowała się pogański chram. Świątynia pierwotnie znajdowała się pod patronatem królewskim, sprawowanym przez kolejnych tenutariuszy starostwa czorsztyńskiego. Przed 1618 rokiem kościół przebudowano. Zmiany dotyczyły głównie konstrukcji dachu i stropów. W tym okresie dostawiono również wieżę, a wnętrze pokryto polichromią. W 1845 roku dobudowano zakrystię i kruchtę. Na początku XX wieku kościół był już bardzo zaniedbany, jednak gruntowny remont przeprowadzono dopiero w 1937 roku. Kolejne poważne prace renowacyjne odbyły się w 2000 roku, m.in. w całości wymieniono wtedy gontowe pokrycie.

Architektura

   Kościół zachował do dziś swój pierwotny gotycki charakter. Jest to świątynia orientowana, trójdzielna, obita i pokryta gontem. Składa się ze zrębowego prezbiterium i nawy na planach kwadratów oraz czworokątnej wieży o konstrukcji słupowej. Prezbiterium zamknięte jest prostokątnie, co jest typowe dla kościołów podhalańskich. Od północy przylega do niego zakrystia, a do nawy od południa kruchta, obie są jednak elementami już nowożytnymi. Wieżę oraz północną część nawy otaczają oszalowane soboty. Prezbiterium i nawę przykrywają oddzielne dachy dwuspadowe, zaś w dachu nad nawą znajduje się niewielka czworościenna sygnaturka. Jest to prawdopodobnie efekt przebudowy. Przypuszcza się, że pierwotnie był tu typowy dla małopolskich kościołów gotyckich dach jednokalenicowy w systemie więźbowo-zaskrzynieniowym. Wieża posiada nadwieszoną izbicę i nakryta jest stromym dachem namiotowym o załamanych połaciach.
   Wnętrze nakrywają płaskie stropy, a nawę od prezbiterium oddziela półkoliście zamknięty otwór arkady tęczowej. Wejście południowe do kościoła ujęte jest gotyckim, ostrołukowym portalem. Podobny istniał dawniej także w wejściu od zachodu, lecz usunięto go poszerzając otwór. Wnętrze kościoła pokrywa znacznie zniszczona polichromia, zawierająca motywy figuralne i ornamentalne. Do średniowiecznych elementów wyposażenia kościoła należy późnogotycki tryptyk z XVI wieku.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Kornecki M., Gotyckie kościoły drewniane na Podhalu, Kraków 1987.

Krasnowolski B., Leksykon zabytków architektury Małopolski, Warszawa 2013.
Szlak architektury drewnianej. Małopolska, Cisowski B., Duda M., Kraków 2005.
Strona internetowa grywald.podhale.pl, Kościół Św. Marcina.