Grudziądz – miejskie mury obronne

Historia

Grudziądz jest jednym z najstarszych miast lokowanych przez zakon krzyżacki na ziemi chełmińskiej. Pierwsze fortyfikacje zaczęto wznosić po lokacji mającej miejsce w 1291 roku. W okresie średniowiecza były kilkakrotnie podwyższane i modyfikowane. W XIV wieku w ciągu murów wzniesiono 10 baszt, a mur na krawędzi skarpy od strony Wisły został stopniowo zastąpiony linią obronnych kilkukondygnacyjnych spichrzów. W XV wieku obwarowania składały się już w większości z podwójnej linii murów z 4 bramami. W XVII wieku przed Bramą Boczną usypano dodatkowe fortyfikacje ziemne, natomiast średniowieczne mury zostały w wielu miejscach wzmocnione skarpami. W drugiej połowie XIX wieku w związku z dynamicznym rozwojem miasta większość fortyfikacji została rozebrana, a fosy zasypano.

Architektura

Obwarowania miasta wzniesiono na planie zbliżonym do wydłużonego czworoboku, usytuowanego wzdłuż rzeki. Początkowo składały się z pojedynczej linii ceglanych murów obronnych i fosy, połączonych w części północno-zachodniej z wcześniej wzniesionymi obwarowaniami zamku krzyżackiego. Obwód murów obronnych wzmocniony był 10 basztami. Były one prostokątne w planie i otwarte od strony miasta. Jedynie baszta południowo-wschodnia miała plan zamkniętego czworoboku, a baszta na północ od Bramy Bocznej była okrągła. Od strony Wisły linię obronną zastąpiły piętrowe spichrze. W XV wieku od strony południowej i wschodniej dobudowano drugi, zewnętrzny, niższy mur obronny. Do miasta prowadziły cztery bramy: Toruńska od południa, Łasińska od północy, Wodna prowadzącą do portu wiślanego i młyna w narożniku południowo – zachodnim oraz Boczna od wschodu, prowadzącą na łąki i pastwiska miejskie. Ponadto funkcjonowała Brama Zamkowa, łącząca oba organizmy obronne.

Stan obecny

Do naszych czasów zachowała się przebudowana Brama Wodna, której dolna część z ostrołukowym przejazdem pochodzi jeszcze z XIV wieku. Część górna przebudowana została na cele mieszkalne w XVII wieku. W najlepszym stanie przetrwał południowo – wschodni odcinek podwójnych murów, pomiędzy wylotami ul. Klasztornej i Szkolnej, z zachowanymi sporymi fragmentami baszty i muru. Bardzo cennym zabytkiem jest most z pierwszej połowy XIII wieku, będący elementem zespołu Bramy Toruńskiej. Możliwe, iż powstał on wcześniej niż sama brama i jest najprawdopodobniej najstarszym zachowanym mostem w Polsce.

pokaż bramę Wodną na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Strona internetowa zamkidwory.forumoteka.pl, Grudziądz, mury miejskie.
Strona internetowa wikipedia.org, Mury obronne w Grudziądzu.