Grudziądz – kościół św Mikołaja

Historia

   Budowę kościoła rozpoczęto w drugiej połowie XIII wieku i kontynuowano przez szereg lat. Do początku XIV wieku wzniesiono niskie prezbiterium, podwyższone następnie w drugiej fazie budowy. Korpus nawowy wraz wieżę oraz pierwsze sklepienia korpusu ukończono w trzeciej fazie, w pierwszej połowie XIV wieku. Krótka przerwa w budowie miała zapewne miejsce w 1341 lub 1345 roku z powodu pożaru miasta. Zapewne w XV wieku nawę główną podwyższono do obecnej wysokości i zwieńczono nowymi sklepieniami gwiaździstymi.
   Od połowy XVI wieku do 1598 roku i ponownie podczas potopu szwedzkiego w latach 1656-1659, kościół należał do ewangelików. W XVII i XVIII wieku był kilkakrotnie przebudowywany, co przyczyniło się do częściowej zmiany jego pierwotnego wyglądu, jednak w czasie XIX-wiecznej renowacji przywrócono mu gotycki charakter. Podczas działań wojennych w 1945 roku kościół poniósł ciężkie straty: runęła górna część wieży, dachy, spłonęła większa część wystroju. Odbudowa miała miejsce w latach 1946-1949.

Architektura

   Kościół św. Mikołaja jest budowlą gotycką, orientowaną, murowaną z cegły pseudobazyliką. Przykryty jest dachem dwuspadowym i opięty dwu i trzyuskokowymi przyporami. Świątynia składa się z dwuprzęsłowego, poligonalnie zamkniętego prezbiterium nakrytego sklepieniem krzyżowo – żebrowym oraz z trzynawowego, czteroprzęsłowego korpusu z ostrołukowymi arkadami międzynawowymi. Wnętrze naw nakrywają sklepienia gwiaździste wsparte na ośmiobocznych filarach. Czworoboczna, masywna wieża wtopiona w bryłę kościoła, zamknięta jest dachem namiotowym z wieżyczką. W wieżę kościoła wmurowano terakotowe rzeźby z końca XIII wieku, pochodzące prawdopodobnie z zamku krzyżackiego. Po jej północnej stronie przy fasadzie umieszczono wieżyczkę schodową. Od strony północnej do prezbiterium przystawiona została gotycka zakrystia z której nietypowo wystaje łuk przypory. Długość kościoła wynosi 41 metrów, szerokość 21 metrów, a wysokość wnętrza 16 metrów.

Stan obecny

   Z pierwotnego wyposażenia wnętrza kościoła godną uwagi jest, znajdująca się w nawie głównej, granitowa, zdobiona postaciami smoków, czara chrzcielnicy z XII wieku. Zachowały się także dwie granitowe kropielnice pochodzące z XIII – XIV wieku, usytuowane w kruchcie północnej i zachodniej. Na filarze międzynawowym zobaczyć można fragmenty polichromii z końca XIV wieku.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Mroczko T., Architektura gotycka na ziemi chełmińskiej, Warszawa, 1980.
Strona internetowa wikipedia.org, Bazylika św. Mikołaja w Grudziądzu.