Gorzów Wielkopolski – miejskie mury obronne

Historia

   Miasto rozwinęło się nad rzeką Wartą, w miejscu gdzie z rzeką krzyżowały się szlaki lądowe. Osadnictwo istniało tu już od czasów wczesnego średniowiecza. W połowie XIII wieku tereny te zajęła Brandenburgia, której władca, margrabia Jan dokonał w 1257 roku lokacji miasta na prawie magdeburskim. W wyniku tego miasto otrzymało regularne rozplanowanie i przywileje gospodarcze sprzyjające rozwojowi handlu i rzemiosła.
   Nie są znane etapy budowy, ani dokładny czas wznoszenia miejskich murów obronnych Gorzowa. Z pewnością zostały one wybudowane po uzyskaniu w praw miejskich. Pierwsze przekazy źródłowe, świadczące o ich obecności, pochodzą z lat 1321-1325. Okazały się wyjątkowo skutecznym zabezpieczeniem miasta. Nie sforsowały ich wojska litewskie w 1326 roku, ani husyckie, które w 1433 roku przez siedem dni oblegały miasto. Dopiero król szwedzki Karol Gustaw, w 1631 roku w czasie wojny 30-letniej zburzył część umocnień i wkroczył do miasta. W pierwszej połowie XIX wieku straciły na znaczeniu i zaczęły być rozbierane. Wpierw około 1740 roku zburzono wieżę bramy Mostowej, a następnie na przełomie 1827 i 1828 rozebrano bramy Młyńską i Santocką. Rozbiórka fragmentów murów trwała co najmniej kilkadziesiąt następnych lat.

Architektura

   Mury obronne zostały wzniesione z kamiennych otoczaków, spajanych wapienną zaprawą wzmocnioną kurzym białkiem. Do zwieńczenia baszt użyto także cegieł. Grubość muru u podstawy wynosiła 90-140 cm, a w zwieńczeniu 110-80 cm. Przebite były strzelnicami, które znajdowały się w górnych partiach, a komunikacja na tym poziomie odbywała się przez drewniany ganek. Dostęp  do obwarowań ułatwiała od wnętrza miasta uliczka podmurna.
   Mur obronny został wzmocniony 30 lub 32 basztami. Po stronie północnej, między bramami Młyńską i Santocką umieszczono ich 21, południowa część obwodu od strony Warty, nie posiadała ani jednej. Baszty były wysunięte przed lico muru i otwarte do wnętrza średniowiecznego miasta. Posiadały wewnątrz dwie bądź trzy kondygnacje, o czym świadczą otwory w wewnętrznych ścianach, przeznaczone do osadzania belek stropowych. Komunikacja między kondygnacjami odbywała się wąską, jednobiegową klatką schodową przy lewej (zachodniej) ścianie każdej z baszt. W murze były także pierwotnie dwie, a od XVI wieku trzy bramy miejskie: Santocka, Młyńska i Mostowa. Zewnętrzną strefę obronną stanowił staw, fosa i zasilająca ją wodą rzeka. W południowo – wschodniej części założenia znajdował się zamek, który miał własny system obronny.

Stan obecny

   Z murów obronnych do dzisiaj zachował się jedynie 130-metrowy fragment między ulicą Hawelańską i Zabytkową w tym cztery baszty wykuszowe.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Pilch.J, Kowalski S., Leksykon zabytków Pomorza Zachodniego i ziemi lubuskiej, Warszawa 2012.

Strona internetowa encyklopedia.wimbp.gorzow.pl, Mury  miejskie.
Strona internetowa giik.pl, Mury obronne.