Golub Dobrzyń – kościół św Katarzyny

Historia

   Kościół św Katarzyny w Golubiu wzniesiono na przełomie XIII i XIV wieku, prawdopodobnie w dwóch etapach. Wpierw powstało prezbiterium, a nieco później około połowy XIV wieku, nawa wraz z wieżą.  Niestety już w 1410 roku budowla stała się ofiarą działań wojennych, a poniesione szkody oszacowano cztery lata później na 120 grzywien. Odrestaurowany starannie z nakazu biskupa Arnolda, uległ powtórnie poważnemu uszkodzeniu w 1689 roku, kiedy to piorun uderzył w wieżę niszcząc ornamentację i gzymsy. Staraniem ówczesnego proboszcza Szeflera wieżę odbudowano. Gruntowną renowację przeprowadzono także w XIX stuleciu. W jej trakcie między innymi przekształcona została południowa kruchta.

Architektura

   Kościół usytuowano w centralnej części miasta Golubia, mieszczącego się w zakolu rzeki Drwęcy. Świątynia oddalona była około 100 metrów na południe od rynku, a prostokątną działkę na której ją umieszczono otoczono murem. Budowla pierwotna obejmowała tylko dzisiejsze prezbiterium, składające się z dwóch przęseł na planie prostokąta i wielobocznego zamknięcia po stronie wschodniej. Jego sklepienia otrzymały rzadką formę, nie powtórzoną już nigdzie indziej na ziemi chełmińskiej. Są to sklepienia oparte na przęsłach trójkątnych, z których jednak tylko dwa zachodnie posiadają wpisany trójpromień (tego typu sklepienie po raz pierwszy użyte zostało w Anglii w Lady Chapel przy katedrze w Chester). Pomimo oryginalności kształtki żeber zestawiono w Golubiu dość niedbale, gdyż nie biegną po liniach prostych. Dlatego przypuszcza się, iż powstały już po pożarze z 1410 roku, na podstawie starszego schematu z drugiej ćwierci XIV wieku.
   W latach 1320 – 1350 kościół został powiększony przez dobudowanie nawy ze stropem drewnianym oraz wieży o szerokości 8,9 metra. Do nawy przybudowano ponadto dwie kaplice, z których południowa otrzymała nisko umieszczoną ostrołukową ślepą arkadę, północna zaś dach pulpitowy, stanowiący przedłużenie dachu kościoła. Po północnej stronie prezbiterium usytuowana została zakrystia. Wieża otrzymała specyficzne arkady po stronie północnej i południowej z rodzajem przejazdu bramnego w przyziemiu oraz oryginalne zwieńczenie czterema sterczynami o charakterze wieżyczek z ozdobnym krenelażem (motyw także o genezie angielskiej). Z początków kościoła zachowały się: późnogotyckie okucia drzwi, granitowe naczynie na wodę znajdujące się przy drzwiach oraz nagrobek Krzysztofa Kostki.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Mroczko T., Architektura gotycka na ziemi chełmińskiej, Warszawa 1980.
Strona internetowa golub-dobrzyn.pl, Kościół p.w. św. Katarzyny w Golubiu.
Strona internetowa zabytek.pl, Kościół pw. Św. Katarzyny Aleksandryjskiej Golub-Dobrzyń.