Gołańcz – zamek

Historia

Budowę niewielkiego zamku w Gołańczy rozpoczął prawdopodobnie biskup włocławski Maciej, przedstawiciel możnego rodu Pałuków. W połowie XV wieku Gołanieccy wybudowali mur obwodowy od strony północnej. Po nich właścicielami zamku zostali Grudzińscy, którzy dokończyli budowę muru obwodowego od strony południowej. Na początku XVII wieku budowlę wraz z okolicznymi dobrami kupili Smoguliccy. W czasie potopu szwedzkiego 3 maja 1656 roku oddział najeźdźców uzbrojony w cztery armaty ostrzelał warownię, wysadził most oraz bramę, a następnie po wdarciu się, wymordował całą załogę. Po wycofaniu się Szwedów warownię odbudował Marcin Franciszek Smogulicki, który m.in. wybudował klatkę schodową konstrukcji szachulcowej i barokową bramę. W XVIII wieku z inicjatywą przebudowy wystąpił generał Jan Jerzy Flemming, który przekształcił zamek w niewielką szlachecką rezydencję. Ostatecznie opuszczony został około roku 1830.

Architektura

Głównym elementem zamku była murowana, mieszkalno-obronna wieża o wymiarach podstawy 11×16,6 metra. Jej wnętrze na każdej kondygnacji podzielone było na trzy pomieszczenia, dwie ogrzewane kominkami izby i wąski trakt komunikacyjny. Dostęp świeżego powietrza i światła zapewniały porozmieszczane w prosto rozglifionych wnękach niewielkie otwory okienne. W drugiej połowie XV stulecia wieżę podwyższono o dwa poziomy, dodając salą reprezentacyjną na piętrze górnym. Dziedziniec otoczono czworobokiem murów oraz czworobocznym budynkiem bramnym w kutynie zachodniej. Do murów dostawiono drewniane budynki, a w późniejszym czasie trzyizbowy dom przy kurtynie południowej i narożną wieżę wschodnią. Obronność zamku wzmacniała otaczająca go fosa zasilana wodą z leżącego tuż obok jeziorka Smolary.

Stan obecny

Dziś zamek to zrujnowana, lecz zadaszona wieża z częściowo otaczającymi ją czterometrowymi murami, zachowanymi od strony północnej i zachodniej. W narożu murów wznosi się cylindryczna baszta z otworem strzelczym. Ruina jest dostępna od zewnątrz, a po pokonaniu prowizorycznych zabezpieczeń także od wewnątrz.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Leksykon zamków w Polsce, L.Kajzer, S.Kołodziejski, J.Salm, Warszawa 2003.