Gniezno – kościół św Jana Chrzciciela

Historia

   Kościół św Jana Chrzciciela wznieśli około połowy XIV wieku gnieźnieńscy Bożogrobcy. Poprzednia świątynia na tym miejscu mogła ulec zniszczeniu w czasie spustoszenia miasta przez Krzyżaków w 1331 roku, ze względu na swoje położenie poza linią obwarowań. Budowę nawy zakończono prawdopodobnie dopiero około 1370 roku, a wieży dopiero w XV wieku. Niewielką przebudowę kościoła przeprowadzono w końcu XVII wieku. Przebito wtedy okna w prezbiterium i zatynkowano gotyckie polichromie. Restaurację wnętrza prowadzono w połowie następnego stulecia. Podczas prac konserwatorskich w latach 1902-16 odsłonięto średniowieczne malowidła w prezbiterium.

Architektura

  Kościół św. Jana jest budowlą gotycką, orientowaną, jednonawową, murowaną z cegły w układzie polskim. Jego prezbiterium jest nieco starsze od nawy i pierwotnie posiadało jedynie trzy okna. Nawa jest nieco wyższa i szersza niż prezbiterium, czteroprzęsłowa, od zachodu z czworoboczną wieżą, w której przyziemiu znajduje się zakrystia. Wieża jest czterokondygnacyjna, zdobiona oknami i blendami ostrołukowymi oraz okrągłymi. Na zewnątrz kościół opięty jest uskokowymi przyporami, między którymi mieszczą się ostrołukowe okna. Od południa do nawy prowadzi ostrołukowy portal gotycki. Nawę i prezbiterium nakryto dachami dwuspadowymi.
   O ile kościół z zewnątrz prezentuje się dość skromnie, to jego wnętrze należy do najniezwyklejszych w Polsce. Prezbiterium nakryte jest sklepieniem krzyżowo-żebrowym, rozdzielonym masywnym gurtem. W każdej ze ścian pozostawiono dwie głębokie nisze, z których zachodnie wypełniono trzema arkadami, a wschodnie zamknięto ostrołukowo. Wnęki te były siedziskami celebransa i jego asysty. Jednoprzestrzenna nawa złożona jest z czterech przęseł i nakryta sklepieniem krzyżowo-żebrowym. Żebra te nadwieszono za pomocą efektownych wsporników z dekoracją rzeźbiarską. Wzdłuż wszystkich żeber nałożono w szeregach pięciopłatkowe róże, a w kluczach żeber fantastyczne maski i zworniki z podwieszanymi baldachimami.
   Przylegający do kościoła klasztor powstał jako obiekt murowany, wolno stojący w drugiej połowie XIII wieku. Był to budynek w stylu gotyckim w całości podpiwniczony, prawdopodobnie piętrowy. Przez kolejne lata przebudowywany i rozbudowywany, zatracił obecnie swój pierwotny wygląd.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Architektura gotycka w Polsce, red. T. Mroczko i M. Arszyński, Warszawa 1995.
Walczak M., Kościoły gotyckie w Polsce, Kraków 2015.