Głubczyce – miejskie mury obronne

Historia

   Pierwsze obwarowania miejskie Głubczyc złożone z wału, fosy i palisady, powstały w drugiej ćwierci XIII wieku. Począwszy od południowego wschodu na zachód system ten wspomagało rozlewisko Psiny i bagna. W 1275 roku król Ottokar II potwierdził stare prawa miejskie i nadał miastu Głubczyce nowe prawo, które nazwano prawem głubczyckim. Nadany stan prawny przyspieszył rozpoczętą w trzeciej ćwierci XIII wieku budowę kamiennych obwarowań miasta. Niedługo potem zostało ono w pełni otoczone murem obronnym.
   W 1436 roku książę raciborski Mikołaj napadł i splądrował miasto. To pierwsze zdobycie miasta mogło być powodem do podjęcia przez mieszczan naprawy i modernizacji obwarowań. W 1476 roku wielki pożar zniszczył całe Głubczyce. Ponowne miały miejsce w latach 1481 i 1603. Zniszczyły one drewniane elementy obwarowań: dachy bram miejskich i baszt, pomosty bojowe. Wraz z rozwojem broni palnej stopniowo średniowieczne mury obronne traciły swoje znaczenie. Podczas wojny trzydziestoletniej miasto zabezpieczono dodatkowo szańcami. Ich budowa spowodowała zmianę terenu bezpośrednio przyległego do murów miejskich oraz zniszczyła część przedmieść Górnego i Dolnego. W XIX wieku rozebrano miejskie bramy, by poszerzyć wjazd do miasta, a w XX wieku na terenie rozlewiska rzeki założono planty.

Architektura

   Mur obronny Głubczyc wzniesiono z łupka iłowego, miał on 5-6 metrów wysokości oraz 2-3 metry szerokości. Dodanie do wysokości 1,8 metrowego krenelażu dawało łącznie wysokość około 9 metrów, czyli typową wysokość murów miast średniowiecznych. Obwarowania otaczały 16-hektarową przestrzeń, na której stało około 226 domów. Obwód murów miał zarys nieregularnego owalu przypominającego kształtem równoboczny trójkąt.
   Mury wzmocnione były 22 basztami i trzema wieżami bramnymi oraz fosą. Siedem baszt zostało wybudowanych na rzucie półkolistym, a 12 na nietypowym  rzucie ostrołukowym. Pierwotnie miały stożkowy daszek kryty gontem, który znajdował się nad gankiem bojowym. W wieku XV lub na przełomie wieków XV i XVI, część z nich przebudowano i podwyższono, niektóre zwieńczono kopułą na szczycie. Największą ilość baszt, bo aż 9, posiadał odcinek murów pomiędzy Bramą Górną i Bramą Klasztorną. Pomiędzy bramami Klasztorną a Bramą Dolną znajdowały się 3 baszty, natomiast najdłuższy z odcinków muru, między Bramą Dolną a Górną, liczył jedynie 7 baszt. Odległość dzieląca baszty na poszczególnych odcinkach muru zależała od czynników naturalnych. Południowa część miasta sąsiadowała z rozlewiskiem rzeki Psiny i terenem bagiennym, natomiast okolice Bramy Górnej aż do Bramy Grobnickiej to obszar o podłożu gliniastym, który w pobliżu miasta przecinał wąski pas podmokłego terenu.
   Do miasta prowadziła Brama Grobnicka (lub Klasztorna), stojąca w pobliżu kościoła franciszkanów, Brama Górna (Nyska) i Brama Dolna (Opawska). Brama Górna usytuowana w północnej części murów miejskich, w porównaniu z wieżami pozostałych bram miejskich była wysoka, monumentalna i wielkością mogła konkurować z wieżami gotyckiego kościoła parafialnego. Miała ponadto drewniane okute metalem drzwi i bronę. W pomieszczeniu nad sienią przejazdową był magazyn prochu i mechanizm uruchamiający bronę. Z zewnętrznej strony miasta wszystkie bramy umacniało dodatkowo przedbramie, złożone z niedługiej szyi i dodatkowej wieży z przejazdem.
   Zewnętrzną strefę obrony stanowiły od południa i południowego-wschodu bagna i rozlewiska rzeki Psiny, której wody zasilały fosę miejską, chroniącą miasto od zachodu i północy. W XIV wieku utworzono dwa stawy, które dodatkowo umocniły zewnętrzną strefę miasta. Staw Praczek znajdował się od południowego-zachodu i podzielony był groblą, na której znajdował się most. Wykorzystywał naturalny bieg rzeki, która wpływała do niego i wypływała na południe od Bramy Grobnickiej. Drugi staw zwany Klasztornym, położony był od północno-wschodniej strony miasta i także zasilany był naturalnie, wodami z potoku.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Strona internetowa muzeum.powiatglubczycki.pl, Głubczyckie mury obronne.