Głubczyce – kościół Narodzenia NMP

Historia

   Wznoszenie kościoła w Głubczycach rozpoczęto w trzeciej ćwierci XIII wieku, a pierwsza wzmianka o nim pojawiła się w dokumencie z 1259 roku. Budowę kontynuowano w XIV wieku, po przejęciu patronatu nad świątynią przez zakon joannitów. Administrowali oni budynkiem aż do roku 1810 roku, z przerwą w latach 1535-1633, kiedy to księstwo głubczyckie oraz kościół parafialny zarządzane były przez protestantów. W 1579 roku nadbudowana została wieża południowa, a w 1826 roku korpus nawowy nakryto jednym wspólnym dachem.
   Średniowieczny wygląd kościoła zmieniła przebudowa z lat 1903-1907. Rozebrano wtedy dwuprzęsłowe prezbiterium, dobudowano do korpusu nawę poprzeczną, czyli transept, a rozebrany wcześniej chór zbudowano na dzisiejszym miejscu, lecz jedynie z jednym przęsłem (choć wykorzystano pierwotne służki i żebra). Nadbudowano również po raz kolejny wieżę i wzniesiono nowy szczyt zachodni.

Architektura

   Kościół został wzniesiony z cegły na podmurówce z kamienia w północno – zachodniej części miasta, oddzielonej blokiem mieszkalnej zabudowy od rynku. Pierwotnie zbudowany został jako trójnawowa bazylika z korpusem na rzucie kwadratu o długości boku 23,5 metra, do którego od wschodu przylegał dwuprzęsłowy, zakończony wielobocznie chór, a od zachodu dwuwieżowa fasada. Po stronie północnej znajdowała się trójprzęsłowa zakrystia. Być może jeszcze w XIII wieku świątynia z bazyliki przekształcona została w trójnawowy kościół halowy z dachami dwuspadowymi nad każdą z naw osobno (ze względu na ich dużą szerokość wynoszącą 6,8 metra w nawach bocznych i 7,3 metra w nawie głównej). Teoria o bazylikowej fazie kościoła bywa jednak niekiedy kwestionowana ze względu na szerokie nawy boczne (korpus o układzie bazylikowym powinien mieć węższe nawy boczne) i brak śladów przemurowań. W takim wypadku kościół już od momentu powstania byłby budowlą halową, jedną z najwcześniejszych tego typu na Śląsku (obok far w Raciborzu i Złotoryi).
   Do wnętrza prowadziły trzy ostrołukowe, wczesnogotyckie portale wejściowe: na osi elewacji zachodniej oraz w środkowych przęsłach naw bocznych. Portal zachodni otrzymał formę ryzalitową (z przebudowanym, neogotyckim szczytem) i został rozczłonkowany bez widocznych uskoków. Portal zachodni i południowy otrzymały strefę głowic z dekoracją kwiatową i liściastą oraz strefę baz o formach talerzowych na cylindrycznych cokołach.
   Wnętrze nawy i prezbiterium nakryte zostało sklepieniami krzyżowo-żebrowymi, a filary opięto służkami o kamiennych kapitelach z dekoracją roślinną z drugiej ćwierci XIV wieku. Wnętrza zachodnich wież były otwarte na wnętrze korpusu nawowego, jednak niezbyt szerokie arkady nie integrowały przestrzeni. W prezbiterium znajdowały się dwa prostokątne przęsła oraz przęsło wschodnie, wieloboczne. Jego mury od zewnątrz wzmocniono krótkimi przyporami.
   Obok kościoła usytuowana została dwuprzęsłowa kaplica p.w. śś. Fabiana i Sebastiana z przełomu XV i XVI wieku. Jest to niewielka salowa budowla z  przyporami w narożach i wokół prezbiterium. Jej stronę zachodnią zwieńczył gotycki szczyt zdobiony blendami i sterczynami, pod którym umieszczono okulus i ostrołukowy portal wejściowy.

Stan obecny

   Do dnia dzisiejszego ze średniowiecznej budowli zachował się korpus nawowy oraz wschodnie zamknięcie prezbiterium. Cały szeroki transept jest budowlą współczesną, choć w trakcie jej wznoszenia wykorzystano detale architektoniczne z pierwotnego prezbiterium (żebra sklepienne, służki). Neogotycką formę uzyskał szczyt zachodni, zwieńczenie ryzalitu portalu zachodniego, nowożytne są również górne kondygnacje wież, a pierwotne dachy były wyższe i zapewne dwuspadowe nad każdą nawą. Okna średniowiecznej części kościoła zachowały oryginalną formę, lecz ich maswerki były odnawiane w XIX stuleciu.

pokaż kościół na mapie

pokaż kaplicę na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Kozaczewska H., Średniowieczne kościoły halowe na Śląsku, “Kwartalnik Architektury i Urbanistyki”, 1-4, Warszawa 2013.
Kozaczewska-Golasz H., Halowe kościoły z XIII wieku na Śląsku, Wrocław 2015.

Pilch J., Leksykon zabytków architektury Górnego Śląska, Warszawa 2008.
Strona internetowa parafia.glubczyce.pl, Historia Parafii.