Gdańsk – kościół św Józefa

Historia

     Początkowo na miejscu kościoła św Józefa funkcjonował szpital i kaplica św. Jerzego. W XV wieku osiedlili się tu mnisi z Zakonu Braci Najświętszej Maryi Panny z góry Karmel, zwani potocznie karmelitami. Trudności finansowe po wojnie trzynastoletniej spowodowały, że intensywne prace budowlane rozpoczęto dopiero około 1482 roku, poczynając od wybudowania prezbiterium. Większość prac zakończono na początku XVI wieku, niewiele przed pierwszymi wystąpieniami reformacyjnymi.
   W 1523 roku doszło do rabunków, plądrowania i rekwizycji mienia klasztornego i kościelnego. Na przełomie XVI i XVII wieku kondycja klasztoru i katolików w Gdańsku nieco się poprawiły, a kościół wyremontowano. W roku 1623, po uzyskaniu odszkodowania za zniszczenia z okresu wojny z królem Stefanem Batorym, przystąpiono do powiększenia świątyni, wznosząc nieco niższą tzw. przybudówkę zachodnią. Kościół ucierpiał w 1668 podczas pożaru, który wybuchł w sąsiedztwie browaru. W 1678 doszło do napadu na klasztor i kościół karmelitów, podczas tumultu związanego z obchodami rocznicy pokoju oliwskiego. W 1823 klasztor karmelitów skasowano, budynki klasztoru w większości do roku 1920 przejęło wojsko na siedzibę swojej administracji, natomiast samą świątynię wraz z kaplicami, a także częścią klasztoru przeznaczoną na plebanię, przekazano diecezji chełmińskiej. W 1847 roku przeprowadzono remont kościoła, mimo to nadal wiele elementów świątyni, m.in. sklepienia, były w złym stanie. Prace renowacyjne kontynuowano w latach 1885–1906.
   W 1945 na skutek ostrzału artyleryjskiego, kościół został spalony i częściowo zburzony. Całkowitej zagładzie uległo zwłaszcza wyposażenie, większość ołtarzy, rzeźb i malowideł. Zniszczone były sklepienia i dachy, runęła fasada zachodnia. Od 1947 roku podjęto się odbudowy świątyni, zabezpieczając mury i przykrywając prowizorycznym dachem. W roku 1953 częściowo odbudowany kościół poświęcono i udostępniono wiernym.

Architektura

    Pierwotnie planowany kościół miał być budowlą trójnawową i znacznie obszerniejszą niż ostatecznie powstała, gdyż z braku środków zaniechano tego projektu. Wybudowano tylko jedną nawę, północną. Wykonano natomiast większość fundamentów i część murów planowanej budowli, by w dogodnym momencie można było przystąpić do planowanej rozbudowy obiektu. Około 1496 roku ukończono schodkowy, późnogotycki szczyt wschodni z charakterystycznymi dwiema wieżyczkami narożnymi, a około roku 1500 dobudowano do prezbiterium zakrystię. Zachodni mur chóru także uzyskał schodkowe zwieńczenie, a tuż za nim umieszczono małą sygnaturkę. Na początku XVII wieku dobudowano dwuprzęsłową, halową i jednonawową część zachodnią, zachowującą elementy stylu gotyckiego. Dobudowano także w 1642 roku, obecnie już nieistniejącą, trzecią wieżę od strony szczytu wschodniego. Budynki klasztorne, budowane równolegle i połączone ze świątynią, wznosiły się na północ od kościoła.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Strona interrnetowa gedanopedia.pl, Kościół św Józefa (Stare Miasto).