Darłowo – kościół Mariacki

Historia

   Budowę kościoła Mariackiego w Darłowie rozpoczęto w 1321 roku z inicjatywy biskupa kamieńskiego Konrada i braci Święców, na miejscu starszej świątyni.  W roku 1394 z funduszy księcia Bogusław VIII wzniesiono wieżę kościelną, a następnie dobudowano zakrystię i kaplice boczne. Kościół nawiedzały liczne pożary: w latach 1589, 1624, 1679 i 1722. W pożarze w roku 1679, powstałym od uderzenia pioruna, spaliło się całe wnętrze kościoła wraz z wieżą. Od roku 1540 budowla była w użytkowaniu przez protestantów. W tym czasie dokonano wielu zmian architektonicznych, m.in. w 1897 roku wystawiono przed chórem i bocznymi nawami drewniane balkony. W roku 1974 rozpoczęto prace mające na celu przywrócenie gotyckiego charakteru budowli – usunięto drewniane balkony oraz tynki przesłaniające oryginalne detale.

Architektura

   Kościół jest trójnawową, czteroprzęsłową bazyliką z dwuprzęsłowym prezbiterium zamkniętym trójbocznie, wzniesioną na zachód od rynku miejskiego. Od zachodu przylega czworoboczna wieża wtopiona w korpus i szersza od nawy głównej. Po jej bokach dostawione są dwuprzęsłowe kaplice, przy czym przed ich powstaniem wieża najpewniej otwarta była w przyziemiu przejazdem. Na wschodnim przedłużeniu naw bocznych mieści się zakrystia od północy i kaplica od południa. W bryle silnie zaznaczono odrębność głównych członów budowli, krytych dachami o zróżnicowanej wysokości: od górującej nad całością wieży z dachem namiotowym, przez nieco niższą nawę główną, oddzieloną szczytem od nieco niższego prezbiterium, do naw bocznych, które wraz z kaplicami nakryto wysokimi dachami pulpitowymi. Ściany nawy głównej tylko nieznacznie wystają ponad dachy naw bocznych, w związku z czym okna nawy głównej widoczne są z zewnątrz tylko jako ostrołuki. Dekorowane cegłą zendrówką, zewnętrzne elewacje kościoła opięto przyporami, między którymi znajdują się trójdzielne duże okna z profilowanym laskowaniem. Przypór nie zastosowano na ścianach nawy głównej. Elewacje naw bocznych urozmaicono ośmiobocznymi wieżyczkami schodowymi, umieszczonymi pomiędzy pierwszym a drugim przęsłem. Podobna, ale wyższa wieżyczka znalazła się przy południowej elewacji prezbiterium. Półszczyty od strony prezbiterium i wieży rozczłonkowane są blendami. Ponad oknami prezbiterium obiega fryz w formie czwórliści.
   Wewnątrz trzy pary ośmiobocznych filarów wyznaczają cztery poprzecznie prostokątne przęsła w nawie głównej i zbliżone do kwadratu w nawach bocznych. Prezbiterium tworzą dwa przęsła prostokątne oraz zamknięcie na planie połowy sześcioboku. Korpus nawowy, prezbiterium i kaplice południowe nakryte zostały sklepieniami gwiaździstymi czteroramiennymi. W zakończeniu prezbiterium znajduje się sklepienie gwiaździste czteroramienne, a w zakrystii żebrowe, wsparte na ośmiobocznym filarze. Osobliwością wnętrza kościoła w Darłowie są odmienne systemy ścian w nawie głównej. Po stronie północnej, nad stosunkowo przysadzistymi arkadami z profilowanymi narożami wznosi się wysoka kondygnacja okienna z niewielkimi oknami umieszczonymi w górnej części głębokich nisz. Elementami łączącymi kondygnacje są profilowane lizeny wznoszące się na linii filarów i przechodzące w łuki tarczowe. Natomiast po stronie południowej układ ścian został wzbogacony o dość wysoką kondygnację pośrednią z triadami przezroczy otwierających się na przestrzeń poddasza nawy bocznej. Na ścianach naw bocznych zastosowano system lizen wyrastających z wysokiej strefy cokołowej, obramiających wnęki okienne. Jeszcze bogatszy układ zastosowano w prezbiterium, gdzie ponad strefą dolną, o charakterze cokołu rozczłonkowanego szerokimi wnękami, wznosi się kondygnacja okienna o ścianach niemal całkowicie zajętych przez wielkie okna, pomiędzy którymi przyścienne filary obramiają nisze okienne. Na wysokości parapetów okiennych filary przepruto przejściami ganku. Na filary przyścienne spływają wałkowe służki, które na wysokości ganku nadwieszono na wspornikach.

Stan obecny

   Należący do grupy bazylik środkowopomorskich, kościół wyróżnia się na ich tle oryginalnością (ganek podokienny, trójkondygnacyjny układ ściany południowej w nawie głównej), a generalny układ nawiązuje do bazylik w Pelplinie i Gdańsku (pierwsza faza kościoła Mariackiego). Z zachowanego wyposażenia kościoła warto zwrócić uwagę na sarkofagi książąt pomorskich: Eryka I, Elżbiety – żony ostatniego pomorskiego księcia Bogusława XIV, oraz Jadwigi – żony Ulryka, brata Bogusława XIV.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Jarzewicz J., Architektura średniowieczna Pomorza Zachodniego, Poznań 2019.

Pilch J., Kowalski S., Leksykon zabytków Pomorza Zachodniego i ziemi lubuskiej, Warszawa 2012.
Strona internetowa darlot.pl, Kościół Mariacki w Darłowie.