Czchów – kościół Narodzenia NMP

Historia

    Pierwszą czchowską świątynię wzniesiono w stylu romańskim w pierwszej połowie XII wieku. W dokumencie z 1357 roku nazwana została “alba ecclesia”, czyli biały kościół. Obecny gotycki kościół zbudowany został w dwóch etapach. Wpierw przed 1360 rokiem z fundacji króla Kazimierza Wielkiego wzniesiono prezbiterium, a następnie około 1450 roku zbudowano nawę, do której jeszcze w XV wieku dostawiono wieżę. Do budowy obecnego, gotyckiego kościoła wykorzystano kamienie z wcześniejszego romańskiego, stawiając z nich m.in.  szkarpy. Także we wschodnią ścianę prezbiterium wmurowano fragmenty gzymsu romańskiego.
    W latach 1551-1554 kościół w Czchowie przejściowo znajdował się w rękach luteranów. Proboszczem był tu wtedy ks. Franciszek Lismanini, prowincjał franciszkanów, spowiednik królowej Bony i czołowy polski reformator. W XVIII wieku przy prezbiterium dobudowano kaplicę, a w 1841 roku w obawie przed zawaleniem, została obniżona wieża.  Na przełomie XIX i XX stulecia kościół został gruntownie odnowiony, wzniesiono w tym czasie neogotycki szczyt zachodni i wieżyczkę na sygnaturkę.

Architektura

    Kościół jest orientowany, tzn. ustawiony na linii wschód – zachód. Składa się z szerokiej prostokątnej nawy i węższego prezbiterium na planie prostokąta. Zachodnią stronę wieńczy niska wieża, pierwotnie wyższa o jedną kondygnację.  Do kościoła prowadzą od zachodu i południa wejścia otoczone gotyckimi, ostrołukowymi portalami. Na zewnątrz ściany budowli zostały opięte przyporami.
    W prezbiterium znajduje się sklepienie krzyżowo-żebrowe. Tutaj też znajdują się wsporniki sklepienne w kształcie maszkaronów. Dwa z nich mają ludzkie twarze, które wyrażają różnego rodzaju grymasy. Przed ołtarzem stoi gotycka chrzcielnica z 1506 roku w kształcie kielicha, z drewnianą późniejszą przykrywą. Na granicy prezbiterium i nawy umieszczone są dwa renesansowe nagrobki. Jeden z nich z napisami w języku staropolskim, uchodzi za najstarszy znany wiersz nagrobny w języku polskim. Pomnik wykonał prawdopodobnie w II połowie XVI wieku słynny mediolański rzeźbiarz Hieronim Canavesi. W 2011 roku podczas prac konserwatorskich odkryto polichromię pochodzącą z około 1375 roku. W prezbiterium znajduje się również gotyckie ścienne tabernakulum z XIV wieku.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Architektura gotycka w Polsce, red. T. Mroczko i M. Arszyński, Warszawa 1995.
Krasnowolski B., Leksykon zabytków architektury Małopolski, Warszawa 2013.
Strona internetowa zabytkowekoscioly.net, Czchów, kościół Narodzenia NMP.