Historia
Zamek w Czarnym Borze (niem. Schwarzwaldau) powstał w pierwszej połowie XIV wieku, być może z inicjatywy księcia świdnicko-jaworskiego Bolka II, celem strzeżenia szlaku wiodącego do Czech. Musiał szybko przejść pod władzę lennych poddanych, gdyż po raz pierwszy odnotowany został w źródłach pisanych w 1355 roku („Sworczin Walde”), jako jedna z warowni wobec których Bolko II podjął działania zbrojne (zdobyto wówczas również Cisy, Książ, Konradów i Radosno). Walki wiązały się zapewne z buntem miejscowych feudałów lub grabieżami jakie prowadzili z górskich rejonów księstwa, nie odnotowano jednak kto wówczas siedział w Czarnym Borze.
W 1364 roku zawarty został układ sukcesyjny pomiędzy cesarzem Karolem IV Luksemburskim i jego zięciem, brandenburskim margrafem Ottonem V Wittelsbachem, w ramach którego doszło do przekazania kilku zamków, w tym Czarnego Boru. Co najmniej więc do 1364 roku zamek pozostawał pod bezpośrednią zwierzchnością księcia Bolka II, już jednak w 1371 roku stanowił własność niejakiego Witka Czecha z Rodova („Wittche Behem”), związanego z dworem Piastów ziębickich i świdnickich w latach 1329-1366. We wspomnianym 1371 roku we wsi Czarny Bór miało być pobierane cło przy przeprawie przez strumień Lask. Ponadto w tym samym roku Witek wystawił dokument, w którym przekazał zamek wraz z podległymi dobrami w dożywocie swej żonie Jutcie. Kolejnym właścicielem Lubna był Sigismundus von Schwarzwaldau, syn Witka z Rodova. W 1390 roku, na wypadek bezpotomnej śmierci, Sigismund zapisał swe dobra wraz z zamkiem w Czarnym Borze („das hous Swarczenwalde”) na rzecz niejakiego Tammo von Lasan (pol. Tamon z Łażan). Prawdopodobnie powrócił do pełni sił lub wkrótce wyzdrowiał z czasowej niemocy, gdyż wzmiankowany był jako właściciel Czarnego Boru jeszcze w 1394 roku.
W pierwszej połowie XV wieku zamek miał często zmieniać właścicieli, pośród których odnotowywany był Henlin Burgold, Georg Tannenberg i Hermann Czetritz. W toku wojen husyckich, książę ziębicki Jan oraz miasta Wrocław i Świdnica wysłały w 1421 roku do Czarnego Boru 230 konnych. Według niepotwierdzonej tradycji zamek znaleźć się miał w rękach husytów, co doprowadzić miało do odwetowej wyprawy mieszczan śląskich w 1437 roku i spalenia zamku. Kolejne zniszczenia, po których zamek nigdy już więcej nie został odbudowany, miały miejsce za rządów króla Władysława II Jagiellończyka w 1509 roku. I tym razem powodem oblężenia miała być przestępcza działalność właścicieli Czarnego Boru.
Architektura
Zamek wzniesiony został na obszarze terasy zalewowej doliny potoku Lesk, płynącego po stronie południowo – wschodniej. Ze względu na usytuowanie na równym terenie, było to regularne założenie na rzucie zbliżonym do kwadratu o bokach długości około 23-25 metrów, z zabudowaniami przy kurtynach zachodniej i północnej oraz z cylindryczną wieżą typu bergfried w narożniku południowo – wschodnim. Całość otaczały dwie fosy i rozdzielający je ziemny wał, przy czym fosy zostały zalane wodą doprowadzoną ze strumienia. Po wschodniej stronie rdzenia zamku ulokowane było podzamcze, w obrębie którego funkcjonowała co najmniej jedna murowana budowla.
Cylindryczna wieża zbudowana została z łamanego porfiru. Jej średnica wynosiła około 7 metrów. Najniższa kondygnacja miała formę wysokiego i ciasnego szybu, zapewne służącego jako cela lub spiżarnia. Nad nim na znacznej wysokości, prawdopodobnie drugiego piętra, usytuowane było wejście, pierwotnie dostępne po drabinie lub za pomocą kładki z korony sąsiedniego obwodowego muru obronnego. Wyższe kondygnacje wieży, wzorem innych budowli tego typu, mogły być przeznaczone dla straży oraz do celów obronnych.
Stan obecny
Do czasów współczesnych zachował się kwadratowy nasyp ziemny, otoczony dwoma wciąż czytelnymi fosami przedzielonymi wałem. Od południa i zachodu do zamku wiodą dwie groble. Widoczne są relikty czworoboku murów obwodowych i położone w południowo – wschodnim narożniku pozostałości południowej połowy cylindrycznej wieży, zachowanej do 12 metrów wysokości. W jej pionowym przekroju widoczne jest okrągłe pomieszczenie w formie szybu i znajdujący się nad nim korytarz wejściowy.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Adamska D., Błoniewski P., Boguszewicz A., Chorowska M., Dudziak T., Kwaśniewski A., Zamki i dwory obronne na Śląsku, tom 1, księstwo świdnickie, Wrocław 2026.
Boguszewicz A., Corona Silesiae. Zamki Piastów fürstenberskich na południowym pograniczu księstwa jaworskiego, świdnickiego i ziębickiego do połowy XIV wieku, Wrocław 2010.
Chorowska M., Rezydencje średniowieczne na Śląsku, Wrocław 2003.
Leksykon zamków w Polsce, red. L.Kajzer, Warszawa 2003.