Chwarszczany – kaplica św Stanisława

Historia

   Kaplica pod wezwaniem św Stanisława we wsi Chwarszczany jest pozostałością po komandorii templariuszy osiadłych z nadania Władysława Odonica w 1232 roku. Sam kościół powstał prawdopodobnie w końcu XIII wieku, choć być może jego dolne partie z granitowej kostki pochodzą już z około 1250 roku. Wolno stojącej świątyni towarzyszyły inne zabudowania rozlokowane na obszarze dużego dziedzińca, otoczonego zapewne umocnieniami. Po kasacji zakonu templariuszy, w latach 1345-1540 Chwarszczany pozostawały w posiadaniu joannitów. Następnie, gdy komandorię przeniesiono do Świdwina, margrabiowie brandenburscy założyli w Chwarszczanach folwark funkcjonujący do końca II Wojny Światowej. Założenie uległo jednak zniszczeniu już wcześniej, bo w 1758 roku w czasie wojny siedmioletniej.

Architektura

   Kaplica wybudowana z cegły na cokole z kostki granitowej w stylu gotyku redukcyjnego jest budowlą salową o wymiarach 25,2 ×  9,5 i wysokości 13,6 metra, oskarpowaną, od wschodu zamkniętą poligonalnie, w zachodnich narożach zaopatrzoną w dwie cylindryczne wieże. Wyczytać w niej można dalekie nawiązania do paryskiej Sainte-Chapelle, czy też architektury jerozolimskiej, zwłaszcza poprzez zbieżny z jej wyglądem zewnętrznym biblijny opis Świątyni Salomona. Ewenementem są dwie cylindryczne wieże wtopione częściowo w naroża budowli, flankujące fasadę zachodnią dokładnie w miejscu, w którym stosowano zazwyczaj przypory narożne. Przypuszcza się, że rozwiązanie to może być nawiązaniem do architektury cysterskiej lub militarnego charakteru zakonu templariuszy. Wrażenie to potęgują dodatkowo otwory szczelinowe doświetlające wnętrze wież, imitujące otwory strzelnicze. Południowo – zachodnia wieża zawiera spiralną klatkę schodową łączącą wnętrze kaplicy z poddaszem, podczas gdy odpowiadająca jej północno – zachodnia jest wewnątrz pusta. Ściany opinają ciężkie, jednouskokowe przypory, niedochodzące do korony murów, lecz kończące się na wysokości nasad łuków okiennych.
   Ascetyczne wnętrze odznacza się surowością i pozbawione jest praktycznie wystroju architektonicznego. Posiada sklepienie krzyżowo-żebrowe z lekkim wizualnie baldachimem zamykającym świątynię. Jedynym jego elementem są dwie wnęki ścienne oraz XIX-wieczna empora. Bardzo cennym elementem są natomiast polichromie ścienne powstałe około 1400 roku, przypisywane fundacji joannitów. Tworzą one wysoki na 2,75 metra fryz biegnący wzdłuż ścian kaplicy na prawie całej ich długości, na wysokości okien.

Stan obecny

   Kaplica templariuszy jest jednym z najcenniejszych zabytków Pomorza Zachodniego. Od 2004 roku prowadzone są badania archeologiczne, przy kaplicy powstało Muzeum Templariuszy dotyczące dziejów templariuszy i innych zakonów rycerskich, a od 2005 roku na obszarze dawnego założenia powstał Park Kulturowy Chwarszczany.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Walczak M., Kościoły gotyckie w Polsce, Kraków 2015.
Strona internetowa templariusze.org, Kaplica templariuszy w Chwarszczanach.
Strona internetowa wikipedia.org, Kościół św. Stanisława Kostki w Chwarszczanach.