Historia
Kościół w Chichach (niem. Kunzendorf) zbudowany został w drugiej połowie XIII wieku. W przekazach pisanych wieś po raz pierwszy odnotowana została w 1300 roku („villa Chych”), natomiast sam kościół dopiero w 1376 roku, choć już w 1305 roku wieś zobligowana była do uiszczania biskupowi dziesięciny, co pośrednio wskazywałoby na funkcjonowanie kościoła. We wspomnianym powyżej 1376 roku zapisano w dokumencie kardynała Jana, że „ecclesia in Cunczindorf” zobowiązany był do opłaty tak zwanego świętopietrza.
W XV wieku kościół w Chichach, jak wiele innych wiejskich parafialnych świątyń późnoromańskich i wczesnogotyckich, powiększono o zakrystię i wieżę. Następnie na początku XVI wieku założone zostały późnogotyckie sklepienia w nawie i prezbiterium (na jednym z piaskowcowych wsporników w prezbiterium umieszczono datę 1501). Być może prace te wykonano z fundacji miejscowej rodziny von Nechern, która do 1593 roku dzierżyła miejscowe dobra.
W połowie XVII wieku kościół św. Jana znajdował się w rękach protestantów, pod patronatem książąt żagańskich, ale jeszcze przed końcem tamtego stulecia został rekoncyliowany. W 1614 roku dobudowane zostały do niego dwie nowożytne kaplice, natomiast w trakcie remontu z 1714 roku przekształcono otwory okienne. W 1933 roku w pokryty gontem hełm wieży uderzyć miał piorun, przez co uległ spaleniu i musiał zostać zastąpiony nowym (szczęśliwie mocny deszcz zapobiegł przedostaniu się ognia do nawy). Ostatnie większe prace remontowe kościoła prowadzono w latach 60-tych, 80-tych i 90-tych XX wieku.
Architektura
Kościół wzniesiono pomiędzy rzeką Szrotawką po stronie wschodniej, a przebiegającym południkowo przez wieś traktem po stronie zachodniej. Budynek zajął centralną część obszernego placu o kształcie zbliżonym do owalu, na którym zlokalizowany był przykościelny cmentarz. Orientowany względem stron świata kościół od XIV lub XV wieku otoczony był kamiennym murem, w linii którego znajdował się prostokątny w planie budynek bramny o ostrołucznej arkadzie przejazdu, ustawiony kalenicowo w kierunku traktu przecinającego wieś.
W drugiej połowie XIII wieku kościół św. Jana uzyskał układ przestrzenny typowy dla wiejskich far z przełomu romanizmu i gotyku. Składał się wówczas z prostokątnej w planie pojedynczej nawy o wymiarach wnętrza 16,8 x 10,1 metra oraz z niższego prezbiterium wielkości 9,7 x 7,3 metra. Prezbiterium po stronie wschodniej zamknięte zostało ścianą prostą. Obie części utworzono z grubych murów obwodowych, dzięki czemu nie było potrzeby ich wzmacniania przyporami. Zbudowano je z kamieni narzutowych łączonych zaprawą wapienną.
U schyłku średniowiecza kościół powiększono o czworoboczną w planie wieżę, zbudowaną po zachodniej stronie nawy. W dolnych partiach do jej konstrukcji wykorzystano ścianę nawy, do której dostawiono trzy kolejne boki. Od zachodu mury wieży podparto dwoma uskokowymi, umieszczonymi pod skosem przyporami. Najwyższą, przeznaczoną na dzwony kondygnację oddzielono gzymsem kordonowym, najniższą, podsklepioną, przeznaczono na kruchtę. Ponadto pod koniec średniowiecza wzniesiono prostokątną zakrystię, dobudowaną do wschodniej ściany nawy oraz do północnej, pozbawionej okien ściany prezbiterium. Zakrystia nie osiągnęła długości prezbiterium, tworząc spory uskok przy elewacji północnej.
Wnętrze prezbiterium pierwotnie przykrywała drewniana kolebka, natomiast w nawie znajdował się płaski strop lub otwarta więźba dachowa. Na początku XVI wieku zastąpiono je późnogotyckimi sklepieniami sieciowymi, opartymi na dostawionych do ścian wzdłużnych półfilarach. Oryginalnie oświetlenie zapewniały wąskie, obustronnie rozglifione okna, umieszczone zgodnie ze średniowieczną tradycją budowlaną od południa i wschodu. Wysokością zapewne wyróżniało się wschodnie okno prezbiterium, mające więcej miejsca ze względu na kolebkę. Wejście do nawy znajdowało się w ścianie południowej, bliżej narożnika zachodniego, a po wybudowaniu wieży również w ścianie zachodniej.
Stan obecny
Kościół zachował XIII-wieczny układ przestrzenny, powiększony o późnogotycką wieżę i zakrystię, a także dwie nowożytne kaplice. We wnętrzu nawy i prezbiterium przetrwały późnogotyckie sklepienia sieciowe. Co więcej na wyposażeniu znajdują się dwa późnogotyckie tryptyki (jeden w barokowej oprawie snycerskiej). Teren przykościelny otoczony jest kamiennym murem i furtą z ostrołucznym przejazdem, prawdopodobnie pochodzącym z XV wieku.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Błaszczyk K., Kościół pw. św. Jana Chrzciciela w Chichach, „Lubuskie Materiały Konserwatorskie”, tom 21/2024.
Kowalski S., Zabytki architektury województwa lubuskiego, Zielona Góra 2010.
Kozaczewski T., Wiejskie kościoły parafialne XIII wieku na Śląsku (miejscowości B-G), Wrocław 1990.
Pilch J., Kowalski S., Leksykon zabytków Pomorza Zachodniego i ziemi lubuskiej, Warszawa 2012.