Chełmża – bazylika Świętej Trójcy

Historia

   Budowę bazyliki Świętej Trójcy w Chełmży, która jest obecnie jednym z najstarszych obiektów ceglanych na terenie Ziemi Chełmińskiej, rozpoczęto  22 lipca 1251 roku. Jej inicjatorem był biskup chełmiński Heidenryka, który wydał dekret o utworzeniu katedry diecezji chełmińskiej. W drugiej połowie XIII wieku wznoszenie świątyni było przerywane częstymi  napadami pogańskich plemion pruskich. W 1286 roku dzieła zniszczenia dokonał pożar. Po naprawieniu zniszczeń przystąpiono do dalszej budowy, ale odstąpiono nieco od pierwotnego projektu. Zakończenie budowy zasadniczej bryły kościoła jest datowane na rok 1359, a całości na koniec XIV wieku.
   Katedra mocno ucierpiała podczas najazdu wojsk polsko-litewskich w 1422 roku. Jej odbudowa przeciągała się tak długo, że padła nawet propozycja przeniesienia stolicy biskupiej do Chełmna. Projekt ten jednak upadł, a odbudowę katedry zakończono ostatecznie w 1692 roku. W 1821 roku katedrę w Chełmży zdegradowano do rangi kościoła parafialnego, a w 1982 roku podniesiono do rangi bazyliki mniejszej. W 1906 roku zastąpiono pierwotny gotycki portal zachodni neogotycką kruchtą. W 1950 roku wybuchł pożar, który zniszczył dachy, część sklepień nawy głównej, hełm wieży oraz belkę tęczową. Odbudowa w latach 1968-1971 roku przywróciła kościołowi dawny wygląd.

Architektura

  Gotycki kościół Świętej Trójcy jest obiektem orientowanym, ceglanym i halowym. W rzucie poziomym składa się z prostokątnie zamkniętego prezbiterium z dobudowaną od południa barokową zakrystią, nieznacznie wyodrębnionego transeptu wraz z przylegającymi do jego ramion dwiema wieżyczkami oraz trójnawowego korpusu zamkniętego od strony zachodniej dwuwieżową fasadą.  Nad całą bryłą dominuje północna wieża o wysokości 28,5 metra zwana od nazwiska jej inicjatora wieżą “Opalińskiego”.
   Wnętrze kościoła przykrywają gwiaździste sklepienia wsparte w prezbiterium na obwodowych ścianach, a w korpusie nawowym na wolno stojących filarach międzynawowych i bocznych ścianach. Najstarsze pośród istniejących są gwiaździste sklepienia dwuprzęsłowego prezbiterium. Obie gwiazdy tego sklepienia są połączone wspólnym żebrem przewodnim i ponadto wzbogacone dodatkowymi żebrami tzw. wpisanymi. Chełmżyńskie sklepienie w prezbiterium można uznać za jedno z najstarszych w Europie.
   Średniowieczne wyposażenie świątyni to fragment płyty nagrobnej wielkiego mistrza zakonu krzyżackiego Siegfrieda von Feuchtwangena, grupa Ukrzyżowania z 1422 roku oraz rzeźby z dawnego łuku tęczowego z XVI wieku.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego